De privé-gevangenissen rukken op in Amerika. De reden? Het uitbesteden van gevangenen aan private bedrijven scheelt de staat veel geld. Toch roept dit controversiële gevangenismodel een hoop vragen op.

Door Lars Anderson

SAN FRANCISCO

Twee rechters in Pennsylvania bekenden in februari verleid te zijn door een privé-gevangenis. Sinds 2000 hadden ze opzettelijk meer dan 2500 jeugdige overtreders met veel te zware straffen naar de privé-kliniek gestuurd. De betreffende privé-gevangenis deed opeens goede zaken, want alle ‘kamers’ waren voor langere tijd volgeboekt. De rechters mochten ook niet klagen: als dank ontvingen zij van de privé-gevangenis per ‘gast’ een vergoeding die na acht jaar was opgelopen tot 2,6 miljoen dollar.

De privé-gevangenis als detentiehotel. Geloof het of niet, het uitbesteden van gevangenen aan beursgenoteerde privé-bedrijven is een bloeiend fenomeen in Amerika. De reden is simpel: de staatsgevangenissen zijn met 2,3 miljoen gevangenen tot de nok gevuld en geld voor nieuwe gevangenissen is er niet. Vandaar dat steeds meer staten criminelen ‘outsourcen’ in de hoop geld te besparen. Want, zo stelt een onderzoek van het Reason Public Institute, privé-gevangenissen kunnen goedkoper gevangenen vasthouden, en marktconcurrentie tussen privé-bedrijven zal zorgen voor kwalitatief betere gevangenissen.

Ook Nederland kijkt soms met een schuin oog naar de Amerikaanse privatisering van het gevangeniswezen. D66 vond in 2004 dat privé-bedrijven de kans moesten krijgen gevangenissen te bouwen en te beheren. Eindhoven droomde een jaar geleden hardop over een kleine gevangenis waarbij particuliere bedrijven de beveiliging op zich zouden nemen. Maar, kan integriteit wel samengaan met op winst beluste bedrijven die beweren gevangenen goedkoper en efficiënter te kunnen vasthouden?

Gesloten deuren

‘Nieuwsgierige journalisten die in hun zoektocht naar een antwoord een kijkje achter de poorten willen, maken weinig kans’, voorspelt Judy Green, beleidsmaker voor Justice Strategies en Amerika’s topexpert op het vlak van privé-gevangenissen. ‘Ze gaan geen tijd vrijmaken voor een rondleiding als journalisten er toch kritisch over schrijven. Dan hebben ze liever geen publiciteit.’ ‘Het is niet voor niets dat de meeste privé-gevangenissen verstopt zitten in het achterland. In woestijnen, dichte bossen of piepkleine nietszeggende dorpjes’, zegt woordvoeder Ryan Sherman in het hoofdkantoor van de California Correctional Peace Officers Association (CCPOA) in Sacramento. ‘Je krijgt haast het gevoel dat ze wat te verbergen hebben’, zegt Green lachend.

Ze krijgen gelijk: de twee grootste privé-bedrijven van Amerika, respectievelijk de Corrections Corporation of America (CCA) en de GEO Group (GEO), zeggen zonder uitleg ‘nee’ tegen een bezoekaanvraag. Elvis Pressley, directeur van een GEO-faciliteit in McFarland, Californië zegt vriendelijk dat hij ‘niet gemachtigd is te praten over zaken binnen het bedrijf.’ Pressley verwijst door naar woordvoerder Pablo Paez. Hij beantwoord weliswaar een paar vragen, maar alleen via de mail en in stijve volzinnen waarin hij schrijft dat ‘ons bedrijf handelt zoals het in de contracten is vastgelegd’.

Lockdown status

Van Leonard Lopez, woordvoerder van een privé-gevangenis van CCA in California City, komt na aandringen toch een antwoord voor de persschuwheid: ‘Het instituut verkeert in een lockdown status door onrust onder de gevangenen. De staf reageerde meteen en de onrust werd de kop ingedrukt. Twee personeelsleden en twintig gevangenen liepen verwondingen op, het instituut is niet beschadigd.’ En dan gewichtig: ‘Nooit was er sprake van enige dreiging voor de publieke veiligheid.’

CCPOA-woordvoerder Sherman is niet verrast. ‘De enige profs in de privé-gevangenissen zijn de veroordeelden. Het is een wonder dat ze je überhaupt vertelden dat er rellen waren. Meestal laten ze niets los. Tenzij er lokale troepen moeten worden ingeschakeld om assistentie te verlenen. Dat is wanneer je iets hoort.’ Sherman haalt gniffelend een voorbeeld in Ohio aan: ‘De plaatselijke sheriff belde met CCA om te zeggen dat er gevangenen waren ontsnapt uit hun gevangenis. CCA ontkende. ‘O ja?’, vroeg de sheriff, ‘waarom zie ik ze dan door het weiland rennen?’’

Ohio is geen uitzondering. ‘Het is al zo vaak misgegaan. Rellen in privé-gevangenissen zijn dagelijkse kost’, beweert Sherman. ‘De privé-gevangenis is gewoon meer relaxed’, zegt Alex Friedman. ‘Je kunt er met veel dingen wegkomen. Er is minder personeel en dus minder controle.’

Friedman, redacteur voor Prison Legal News en vice-president van het Private Corrections Institute, is ervaringsdeskundige en fel tegenstander van privé-gevangenissen: ‘Het ontnemen van iemands vrijheid vind ik niet iets om winst over te maken.’ Tot 1999 zat hij tien jaar vast. ‘Ik heb geen excuus’, zegt hij. ‘Ik heb verdiend vastgezeten voor een gewelddadige overval.’ De eerste vier jaar zat hij in een staatsgevangenis, de laatste zes jaar bracht hij door in een privé-gevangenis van CCA in Tennessee. Veel keuze had hij niet. Friedman: ‘In het contract tussen de staat en de privé-gevangenis staan richtlijnen waaraan de gevangenen moeten voldoen. Daar waar de staatsgevangenis elke gevangene moet aannemen, kiezen de privé-gevangenissen alleen de krenten uit de pap. Ze selecteren op leeftijd, gezondheid en fysieke vermogens. Bij mij op de afdeling bleken tien gevangenen met het hiv-virus te zitten. Die werden allemaal teruggestuurd.’

Toch gaat ook die selectie soms mis. ‘In Ohio selecteerde een medium-security-gevangenis van CCA een groot aantal maximum security-gevangenen’ zegt Friedman. ‘Maar daar waren de bewakers niet op voorbereid. In een paar maanden tijd werden twintig gevangenen neergestoken, waarvan er twee stierven.’

Bezuinigen voor winst

Wie privé-sector zegt, zegt winst. Zonder winst kan een beursgenoteerd privé-bedrijf simpelweg niet bestaan. ‘Maar’, zegt Friedman, ‘elk probleem dat de staatsgevangenis heeft, heeft de privé-gevangenis ook.’ Dus waar halen zij de winst uit? Volgens Friedman kan dat alleen door te bezuinigen: ‘Minder trainingen voor de gevangenen, minder onderwijs en minder reintegratieprogramma’s. Zelfs toiletpapier en handdoeken waren bij ons schaars.’

‘Toch vormen de gevangenen een relatief kleine kostenpost’, zegt Friedman. ‘80 procent van alle kosten gaat op aan personeelskosten. Dus bezuinigen op het personeel is dé oplossing voor bedrijven als GEO en CCA. Neem minder mensen in dienst, geef ze minder voordelen en bied minder trainingen aan.’ ‘Maar zo verlagen ze de standaard van het vak’ bromt CCPOA-woordvoerder Sherman. ‘Wij doen bij elke aspirant gevangenisbewaarder een zorgvuldige achtergrondcontrole. Daarna krijgen ze een uitgebreide training van zestien weken. Bij de privé-gevangenissen word je in een klaslokaal binnen veertig uur klaargestoomd om met zware criminelen te werken.’

‘Dat heeft gevolgen’, aldus Friedman. ‘50 procent van de bewakers, vijf keer zo veel als in de publieke sector, is binnen korte tijd uitgeblust en neemt weer ontslag. Ze verliezen continue kennis en ervaring, wat leidt tot meer rellen en meer onnatuurlijke sterfgevallen.’ Sherman gooit er nog een schepje bovenop: ‘CCA wil helemaal niet dat de bewaarders lang blijven. Zij betalen namelijk een deel van het salaris uit in aandelen. Maar die mogen ze pas na vijf jaar werken verzilveren. Voor die tijd krijgen ze niets.’ Friedman: ‘De behoefte aan de winst beïnvloed het aantal incidenten.’

‘Je kunt natuurlijk ook bezuinigen door gevangenen producten te laten maken voor de gevangenisindustrie’, aldus Friedman. ‘Ruwweg 5000 gevangenen in de privé-sector worden daarvoor ingezet. Incidenteel maken ze ook goedkoop onderdelen voor externe bedrijven, zoals Boeing, Microsoft of bedrijven in de agrarische sector. Maar dat is zeer controversieel: ze zorgen ervoor dat bedrijven die niet meedoen over de kop gaan.’ Zelf zette Friedman prints op T-shirts voor een privé-bedrijf. ‘Daar kreeg ik 6.55 cent per uur voor.’

Recidive

‘Programma’s om ervoor te zorgen dat overtreders na het uitzitten van hun straf niet opnieuw de fout ingaan, zijn schaars’, zegt Sherman. ‘Ze geven de gevangenen misschien Engelse les, laten ze video’s kijken, maar niemand die weet of het werkt! Of er niet iemand is die dat controleert? Jawel, het Departement voor Correcties. Maar zij kijken niet naar de uitkomst, maar naar de criteria. Is er een leraar aanwezig; zitten ze vier uur lang in hun stoel?’

‘Meer dan 70 procent van de veroordeelden vervalt binnen vijf jaar na vrijlating in crimineel gedrag’, zegt Friedman. Hij schiet even in de lach: ‘Stel je een autofabrikant voor die binnen die tijd tweederde van zijn auto’s moet terughalen.’ Dan weer serieus: ’86 procent van de criminaliteit is drugsgerelateerd, maar er zijn geen programma’s voor. Dat zou in het contract moeten staan!’ Friedman aarzelt even: ‘CCA bood me een drie maanden durend pre-release programma aan: enkele motivatiegesprekjes, een paar college-uurtjes en wat bronnen voor ‘het leven buiten’. Eenmaal buiten stopten ze me zeventig dollar en een busticket toe.’

Macht

Slecht presterende privé-gevangenissen kunnen volgens Sherman steeds moeilijker op het matje worden geroepen: ‘Ze krijgen steeds meer invloed. CCA eiste meer geld per gevangene van de overheid in Colorado. Toen de staat weigerde, dreigde CCA alle 760 gevangenen vrij te laten en nieuwe gevangenen te importeren uit Arizona, dat wel de vraagprijs wilde betalen. In New Mexico wordt 40 procent van de gevangenen bewaakt door privé-gevangenissen. Ze kunnen doen wat ze willen!’

Toch was de industrie begin 2000 even de macht kwijt. ‘Ze hadden al hun geld geïnvesteerd in gloednieuwe gevangenissen. Men was er zeker van dat de overheid zou aankloppen met het verzoek om gevangenen op te nemen’, zegt Judy Green. ‘Maar door de schandalen en de negatieve berichtgeving bleef de overheid weg.’

‘9/11 heeft ze ternauwernood gered’, zegt Sherman. ‘Zonder de terroristische aanslag in New York was de industrie ingestort. Plots werden zo veel mogelijk ongedocumenteerde immigranten, meer dan 40.000 mensen, opgepakt en vastgezet. En waar konden zij anders terecht dan in de nieuwe, leegstaande gevangenissen?’

‘Sindsdien is het weer een miljardenindustrie’, aldus Friedman. ‘Ongeveer 8 procent van de Amerikaanse gevangenen zit vast in privé-gevangenissen.’ Green: ‘En ze moeten blijven groeien, zo is hun businessmodel opgezet.’ Of, zoals het jaarverslag van CCA het pakkend samenvat: ‘Onze groei is afhankelijk van ons vermogen om nieuwe contracten te werven voor het ontwikkelen en beheren van nieuwe gevangenissen. Dat vermogen hangt af van factoren die we niet controleren, zoals criminaliteitscijfers, strengere wetgeving en de acceptatie van privatisering.’

‘Maar dat model werkt niet’, zegt Green. ‘Voorstanders blijven roepen dat privé-gevangenissen goedkoper zijn. Maar al mijn onderzoeken, en alle andere niet door de privé-industrie gesponsorde onderzoeken, geven aan dat ze én niet goedkoper zijn, én meer problemen hebben dan staatsgevangenissen.’

Volgens Friedman is ook de eerder genoemde Reason-studie verdacht: ‘De Reason Foundation wordt financieel gesteund door de privé-industrie. Net zoals politici trouwens. Sommigen krijgen tienduizenden dollars smeergeld. CCA alleen gaf in 2007 al 2,5 miljoen dollar aan de federale overheid om contracten te werven. Wie weet wat ze per staat nog extra uitgeven.’

‘Soft on crime betekent in Amerika je politieke doodsvonnis’, zegt Friedman. ‘Wij willen alle criminelen zo lang mogelijk opsluiten. Maar ook zo goedkoop mogelijk! We hebben het gevangeniswezen veranderd in een marktplaats: maar dan wel een waar de laagste bieder wint.’

Friedman blijft furieus strijden tegen de detentiehotels. Maar, hij wordt door private lobbygroepen van CCA even bits teruggepakt. En dat is in zijn geval vrij simpel: ‘gelooft u een veroordeelde crimineel? Of toch liever een respectabel bedrijf dat 1,5 miljard per jaar omzet?’ Friedman geeft geen krimp: ‘De noodzaak om een straf uit te zitten als aflossing van je schuld aan de maatschappij, is niet iets waar bedrijven van mogen profiteren.’

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 11 juni 2009 )

KADER – Profiel van Alex Friedman volgens CCA Tegenstanders die CCA op de korrel nemen, worden hard teruggepakt. Zo wordt de betrouwbaarheid van aartsvijand Alex Friedman ondermijnd door hem neer te zetten als een ongeloofwaardige crimineel (die voor de rest van zijn leven moet boeten voor zijn daden). Zijn profiel is afkomstig van thecca360.com. ‘Mr. Friedman is een veroordeelde crimineel die heeft vastgezeten in een CCA-gevangenis in Tennessee. Hij heeft schuld bekend voor de volgende delicten: mishandeling met moord als doel; een gewapende overval en geweld om de roof verder uit te buiten. Specifieker, Mr. Friedman probeerde een handelaar van bijzondere munten te overvallen in de Green Hills van Nashville en de eigenaar van een winkel neer te schieten. Tijdens zijn vlucht schoot hij op een vader en zoon die toevallig in de buurt waren. In een ander voorval werd Mr. Friedman door een winkelbediende betrapt op winkeldiefstal. Hij trok zijn pistool, dreigde de bediende neer te schieten en ontvluchtte de winkel. Na een achtervolging met de politie werd hij aangehouden. In zijn auto werd nog meer gestolen waar aangetroffen.’ Bron: thecca360.com.

Cijfers & opmerkelijke trivia Grootste private ondernemingen VS CCA, 85.000 bedden, 17.000 werknemers, Omzet: 1,5 miljard dollar GEO Group, 54.000 bedden, 12.500 werknemers. Omzet: 1,0 miljard dollar Cornell, 19.000 bedden, 4.200 werknemers. Omzet: 390 miljoen dollar Meeste gevangenen totaal | Meeste per 100.000 inw. Amerika: 2,3 miljoen | Amerika: 760 Rusland, 1,56 miljoen | St. Kids and Nevis: 660 China: 0,89 miljoen | Rusland: 628 Rate per diem Gemiddeld kreeg GEO Group in 2008 59,80 dollar per gevangene per dag. Hun bedden zijn goed gevuld: 97 procent is bezet. Staat met meest belabberde status #01 California heeft 33 staatsgevangenissen waarin officieel iets minder dan 100.000 gevangenen passen. Het probleem? Er zitten er 174.000 in. Gov. Schwarzenegger riep in 2006 de noodtoestand uit. Staat met meest belabberde status #02 Wegens de erbarmelijke staat van het penitentiaire systeem moet Californië op last van het Hooggerechtshof op korte termijn 55.000 gevangenen vrijlaten of elders huisvesten. Staat met meest belabberde status #03 Californië heeft al 9.000 gevangenen verscheept naar privé-gevangenissen in andere staten, onder andere naar Arizona en Tennessee. Volgend jaar krijgen nog eens 12.000 staatsgevangenen uit Californië een ander ‘thuis’.

Je huis kwijtraken door de kredietcrisis is erg, maar het kan altijd erger. In Amerika worden inboedels van gezinnen per garage verkocht. Soms inclusief oma in de urn.

Door Lars Anderson

‘Zodra de garagedeur opent, mag u er van een afstandje inkijken’, legt veilingmeester Forrest O’Brien uit. Het opslagpark Big Oak Self-Storage, waar de veiling plaatsvindt, ligt ietwat afgelegen langs de snelweg in Noord-Sacramento, Californië. Voor O’Brien drommen zo’n tachtig nieuwsgierige mensen samen. ‘U mag niets verplaatsen en niet in de spullen porren’, gaat de veilingmeester verder. Het publiek mort: ‘Dat weten we, dude. Open up!’ Maar O’Brien, met dikke gekrulde snor, cowboylaarzen en lederen Harley Davidson jekkie, is onverstoorbaar: ‘U biedt op de hele inhoud. Troep of niet, de winnaar neemt alles: binnen 48 uur is de garage leeg en opgeruimd.’

De kredietcrisis in de Verenigde Staten is een treurige nieuwe fase ingegaan. Vele Amerikanen die wegens wanbetaling hun huizen moesten verlaten, zijn opnieuw de dupe. Sommigen werden destijds verleid door slimme opslagcentra om hun inboedel op te slaan in een gehuurde garage-unit. Ze werden lekker gemaakt met lage huurtarieven of kregen de eerste maand gratis. Maar na verloop van tijd konden velen van hen de garagehuur niet langer opbrengen en werd, na een betalingsachterstand, ook de self-storage in beslag genomen. Verloren ze eerst hun huis, nu verliezen ze hun complete huisraad.

De veilingen komen de laatste tijd steeds vaker voor, met steeds meer te veilen units, beweert Jenna Blasingmore (26). Ze is graatmager, onverzorgd, naar eigen zeggen een ex-junkie. ‘Vroeger waren er veel minder; die vervloekte recessie!’ Samen met haar man Matt (33) en haar 7-jarige zoontje met hanenkam is ze op de veiling afgekomen. Geconcentreerd kijkt ze rond, naar de andere potentiële bieders. ‘Gaat u meebieden?’, vraagt ze haar buurman. Iets later sist ze haar man toe: ‘Dat is een grote concurrent.’ Ondertussen verveelt zoonlief zich: het oranje dopje van zijn plastic shotgun treft pa en ma geregeld op de borst.

Spullen opkopen van gedupeerde mensen; is dat niet teren op andermans leed? Jenna voelt zich geen aasgier: ‘Het is verschrikkelijk, mensen verliezen hun baan, hun huis; alles eigenlijk. Maar ook voor ons zijn het zware tijden. Ik moet toch ergens geld mee verdienen.’ Jenna weet waar ze over praat: zeven jaar geleden was ze zelf de klos. Door de drugs had ze geen geld meer voor de huur van haar opslag. ‘Alles wat ik had zat erin.’ Zelf meebieden op je eigen spullen is verboden. Jenna: ‘Volgens de wet mag je tijdens de verkoop niet binnen een straal van een halve mijl van je spullen komen. Ik heb toen een vriendin voor mij laten meebieden.’ Maar dat mislukte. ‘Ze werd overboden.’

Jenna beweert zorgvuldig met de persoonlijke spullen in de unit om te gaan: ‘Foto’s of dagboeken probeer ik altijd terug te brengen naar de vorige eigenaars.’ De rest zet ze op eBay of op Craigslist, de Amerikaanse variant van Marktplaats. Geconcentreerd kijkt ze naar de garagedeur. ‘Even controleren of het slot nog wel dicht zit’, zegt ze grappend. Maar ze is bloedserieus. ‘Alles is aan regeltjes gebonden’, weet Joe Cefalu (65). Hij loopt met de kaartjes rond. Bij hem moet je je winnende bod betalen. ‘De unit moet afgesloten zijn als de veiling begint. Zo weet het publiek zeker dat niemand vooraf de krenten uit de pap heeft gevist.’

Het slot wordt losgeknipt en de garagedeur schiet in razende vaart omhoog. Het hok van zo’n vier bij acht meter is tot de nok toe gevuld. Als kippen op elkaar gepakt probeert het publiek een glimp op te vangen van de inhoud. Sommigen hebben krachtige zaklampen bij zich om een glimp op te kunnen vangen van wat zich achterin bevindt. Weinig kans: een massieve koelkast, grote tafel en twee matrassen ontnemen elk zicht. Achter in het duister, lijken vooral grote dozen te staan. Er steken wat vishengels bovenuit, een lamp en, jazeker, een rolstoel.

‘Geef me een bod!’, roept veilingmeester O’Brien. ‘Honderd dollar’, mompelt Rusty Killian (47) net hard genoeg. Zijn bod wordt snel overtroffen, maar hij gaat niet mee in de strijd. ‘Het is een te grote gok’, zegt Rusty. ‘Volgens mij zit er weinig achter.’ Hij twijfelt nog even, maar wacht toch op de volgende garage. Er zijn nog 18 units te gaan. De eerste gaat uiteindelijk naar een schuchtere Mexicaanse man, voor 425 dollar.

Rusty, met dikke roestbruine snor en dito bakkebaarden, draait al een tijdje mee. Junkologist staat er zelfs op zijn visitekaartje. Rusty heeft van andermans malaise zijn handel gemaakt. Hij koopt en verkoopt andermans rommel: ‘Dode mensen, wapens. Echt, je vindt van alles hier’, vertelt hij. ‘Ik heb een keer zeven dozen met gevulde urnen gevonden. Die gingen terug tot 1800.’ Hij laat een foto zien met een stuk of twintig Chinese automatische geweren, uitgestald op een slonzig matras. ‘Die unit heb ik gekocht voor tien dollar’, smaalt hij. ‘En dezelfde dag voor 3000 dollar doorverkocht aan de overheid. Automatische wapens zijn verboden in Californië; de fed’s betalen ervoor als je ze inlevert.’

Zo druk als vandaag heeft Rusty het nog niet gezien. ‘Onvoorstelbaar, de rijen zijn vijf keer zo lang als normaal’, bromt hij als de hele meute traag naar de volgende unit opschuift. Dat was vroeger wel anders. ‘Toen was er af en toe een veiling, en lag er in de units toch vooral troep. Mensen worden nu vaker verrast door de eenzijdige beslissing van de storage centra om de unit te ontruimen.’

De opslagcentra gedijen goed bij de crisis, geeft ook de terreinbeheerder van Big Oak toe. Tegenwoordig staan er zo’n 51.000 parken in Amerika. De industrie is vaag over het precieze aantal veilingen. Echt trots zijn ze er niet op. Niemand heeft een idee hoeveel complete inboedels er van de hand gaan. Daarvoor gaat het te snel. Het is kijken, bieden en zodra de veilingmeester ‘verkocht’ roept, trekt de nieuwe eigenaar snel het rolluik naar beneden. Geen pottenkijkers! En dan maar hopen op een goede buit.

Maar vandaag valt de oogst tegen. Na een uur sjouwen en stapelen rijdt de kleine Mexicaan in zijn volgestouwde witte pick-up truck de poort door. ‘Geen geluk vandaag’, lacht hij bitter. ‘Het is vooral rommel.’ De vishengels steken er bovenuit, dwars door de wielen van de rolstoel. Hij hoopt snel van zijn nieuwe zooi af te komen. Misschien dat het hem nog lukt om quitte te spelen.

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 01 april 2009 )

Turkije is de rijzende ster op het politieke wereldtoneel. Door zijn toenemende macht is het land niet langer meer te negeren. ‘Turkije is de winnaar van de War on Terror.’

Door Lars Anderson

‘Waarom zouden wij vandaag wel akkoord gaan met deze kandidaat als nieuwe NAVO-leider?’, blufte een hoge Turkse ambtenaar in Ankara afgelopen zaterdag. Ja, waarom eigenlijk? Misschien omdat alle andere leden, inclusief grootmacht Amerika, wel hadden ingestemd met Andreas Fogh Rasmussen als de nieuwe secretaris-generaal? Daar trokken de Turken zich dus niets van aan. En het ziet er naar uit dat ze dat ook steeds minder hoeven doen. Want de macht van Turkije op het wereldtoneel is de afgelopen jaren sterk toegenomen en ze hebben genoeg troeven in handen om die groei stevig door te zetten.

‘De Rasmussen-affaire is een kaart die ze uitstekend hebben gespeeld’, beweert Peter Zeihen, vicepresident Strategic Analysis voor Stratfor Geopolitical Intelligence. De Turken hielden er immers een plaatsvervangend secretaris-generaal aan over, speciaal belast met de relaties met moslimlanden. ‘Zulk hoog spel zouden ze een paar jaar geleden nooit gedurfd hebben. Langzaam zijn ze zich bewust geworden van hun potentieel.’

Dat bewustwordingsproces begon toen de huidige regering in 2002 aantrad. ‘Daarvoor was het hele buitenlandbeleid volledig toegespitst op het westen’, zegt Erik Jan Zürcher, Turkije-deskundige en directeur van het Internationale Instituut Sociale Geschiedenis. ‘Het land stond met de rug naar de Arabische wereld. Geleidelijk aan is het meer bewegingsruimte gaan eisen. Onder leiding van de islamitische regeringspartij AKP zei het ‘nee’ tegen de Amerikanen toen die in 2003 Irak binnenvielen. Amerika mocht geen aanvallen uitvoeren vanaf Turks grondgebied.’

Zeer actief

Turkije is volgens Zeihen, onzichtbaar voor de media, zeer actief geweest ten oosten van Turkije: het traint legers van de meeste Centraal-Aziatische landen, heeft grote invloed in de zuidelijke Kaukasus en leidt onderhandelingen tussen Israël en Syrië en Israël en Pakistan. ‘Ze eisen ook een stem op in de kwesties Palestina en Libanon en zien voor zichzelf een grote rol weggelegd om het conflict met Iran op te lossen’, aldus Zürcher.

Het bewijs van de toenemende macht is het bezoek dat president Barack Obama afgelopen week aan Turkije bracht. Zijn uitspraak ‘Laat ik duidelijk zijn: de VS staan volledig achter Turkijes pogingen lid te worden van de EU’ is voor Turkije de erkenning waar het de afgelopen jaren naar heeft gezocht. ‘Toetreding van Turkije tot de EU zou de basis van Europa versterken’, zo benadrukte Obama. Maar hij bedoelde natuurlijk dat een EU mét Turkije de westerse alliantie stevig versterkt. Turkije beschikt over een grote economie en een sterk leger.

Amerika herstelt relaties

‘Turkije zit in het hart van alle gebieden waarin Amerika is geïnteresseerd en heeft gedeelde belangen’, zegt Zeihen. Denk aan de energieverdeling door strategische pijpleidingen en de bestrijding van terroristische bewegingen in Centraal-Azië.

Obama zet ook hoog in om Turkije deel te laten nemen aan zijn nieuwe strategie in Afghanistan. Zijn hoop is dat de aanwezigheid van islamitische troepen minder verzet oplevert. Daarnaast krijgt hij van Europa, en met name van grootmacht Duitsland, weinig steun. Zeihen: ‘Als de EU Obama onder leiding van Duitsland 15.000 troepen voor Afghanistan had toegezegd, had Obama’s agenda er in Turkije anders uitgezien.’

Turkije heeft het politieke tij dus mee. ‘Hoe sterker de onderlinge relatie tussen Amerika en Duitsland, hoe zwakker de rol van Turkije. Als de VS iets nodig hebben van de EU, dan moeten ze dat via Duitsland doen.’ En Duitsland ligt momenteel op belangrijke punten dwars: Afghanistan, maar ook de onwil om meer geld te pompen in de economie om een grotere economische crisis af te wenden.

Ook de ontwikkelingen van de laatste jaren in het Midden-Oosten zijn gunstig voor Turkije geweest. ‘In zekere zin is Turkije de grote winnaar in de War on Terror’, zegt Zeihen. De Arabische landen zijn totaal verzwakt en verkeren in hevige crisis, beweert Midden-Oosten deskundige Ruud Hoff. Daardoor zijn ze erg ontvankelijk voor de Turkse handreikingen, wat vanuit het verleden niet vanzelfsprekend is. Hoff: ‘Er zit nog veel oud zeer uit de tijd van het Ottomaanse Rijk. Maar de ontwikkelingen van de laatste jaren en het gegeven dat de huidige regering een islamitisch stempel draagt, hebben de Arabieren doen bijdraaien.’

Brugfunctie

Door die nieuwe lijntjes met de islamitische wereld kan Turkije een strategische brugfunctie vervullen naar Europa en het Westen. Hoff: ‘Maar dan is het onvermijdelijk dat de EU het land accepteert.’ En daar wringt het, want Europa is als de dood voor Turkije. ‘De angst voor de islam overheerst het debat, wat halen we erbij?’, zegt Hoff.

Maar volgens Amanda Akçakoca, beleidsanalist voor de denktank European Policy Center, zou het ronduit stom zijn om Turkije niet lid te laten worden van de EU. Wil de EU een wereldspeler zijn, dan heeft het Turkije nodig. Het moet lange termijn visie tonen. Turkije maakt de EU economisch competitiever, geostrategisch belangrijker en het zou bewijzen dat de EU geen christelijke club is. Plus ze krijgen de voordelen van Turkije als energiecentrum.’ Want voor Europa biedt alleen Turkije alternatieven voor de Centraal-Aziatische olie die nu vooral via Rusland gaat.

Overigens is Rusland waarschijnlijk de volgende die met het hernieuwe zelfvertrouwen van Turkije kennismaakt. ‘Uiteindelijk zal er tussen die landen een clash plaatsvinden om de Kaukasus.’ Maar voorlopig opereert Turkije uiterst voorzichtig als het om de Russische grootmacht gaat. Tijdens het conflict met Georgië hielden de Turken zich afzijdig.

Is er dan niets dat de opgang van Turkije kan stoppen? ‘Jawel, zegt Zürcher, ‘maar die dreiging komt vooral van binnenuit. Het machtige seculiere leger staat op gespannen voet met de islamitische premier Erdogan. Maar hij is een slimme politicus. Hij probeert het islamitische beeld te versterken zonder dat hij zaagt aan de poten van de seculieren.’ Maar eigenlijk zijn ook zij wel een beetje trots op hun nieuwe rol. ‘Want ‘Wij tellen mee’ is de boodschap die Erdogan uitstraalt’, zegt Zürcher.

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 09 april 2009 )

Michelle is na de eerste honderd dagen populairder dan manlief Barack. ‘Ze is pienter, sterk en zelfverzekerd.’

Door Lars Anderson

Feminisme kent vele vormen. Helaas worden ze door maar weinig Amerikanen allemaal gewaardeerd. Vooral voormalig First Lady Hillary Clinton merkte hoe hardnekkig de weerstand kan zijn tegen een zelfstandige, werkende vrouw, die een politieke rol voor zichzelf opeist. Michelle Obama doet het anders: zij heeft zich de afgelopen honderd dagen gestort op de opvoeding van haar kinderen en het benadrukken van haar huiselijke rol. ‘Traditioneel’ is het toverwoord, maar dan wel in een modern jasje.

Amerika beloont haar er dankbaar voor. In een peiling van PEW Research is ze tegenwoordig populairder dan haar man Barack, die tot voor kort nog als de Verlosser van Amerika (en Europa, en de Aarde) werd gezien. 76 procent van de Amerikanen heeft een positief beeld van haar, Barack haalt nipt 73 procent. Daar kunnen Hillary en Laura Bush nog een puntje aan zuigen. Zij halen ‘slechts’ 60 en 64 procent. Michelle overtuigt zelfs de meeste Republikeinen (60 procent) en is in theorie een potentiële bruggenbouwer.

Maar dat zul je haar niet zien doen: ze houdt niet van politiek, beweert ze, hoewel ze wel Baracks beleid uitdraagt en ondersteunt. Om verwarring te voorkomen heeft ze een kantoortje in de East Wing van het Witte Huis, en niet in de machtige West Wing, waar Barack beleid uitstippelt (in tegenstelling tot Hillary die in de West Wing zélf politieke onderhandelingen voerde met senatoren en praktisch in haar eentje de gezondheidszorg wilde hervormen).

Vanuit dat kantoortje is ze met haar team zorgvuldig bezig geweest haar imago te vormen. Het beeld dat Amerika van haar had als die ‘boze zwarte vrouw’, die vorig jaar zei dat ze voor het eerst trots was op haar land, moest veranderen. ‘Amerika moest haar leren kennen als de persoon die ze is’, aldus David Axelrod, adviseur van de president. ‘Er dwarrelden allerlei karikaturen van haar rond.’

Michelle stond op de cover van Vogue, More, People en Essence. Overeenkomst? Allemaal vrouwenbladen. Daarbij liet ze niets aan het toeval over. Voor Vogue stond ze erop dat ze zelf bepaalde welke jurk ze droeg. Bij de fotoshoot voor More had ze zelfs een andere jurk bij zich dan ze, na lang onderhandelen, hadden afgesproken. ‘Eh, sorry, maar wij bepalen de cover’, aldus de More-hoofdredactrice in de New York Times. ‘Maar daar wilde ze niets van weten. Zij maakte de cover, zij bepaalde het beeld. Dat is wat ik een ijzeren wil noem.’

Haar controle reikt verder. Ze geeft alleen interviews aan vrouwenbladen en media die haar huiselijke kant uitlichten: het moederschap, haar drive om snel te settelen in het Witte Huis (door haar steevast het ‘volkshuis’ genoemd), haar interesse in tuinieren en gezond leven (voor het eerst heeft de huidige presidentswoning een moestuintje) en haar moedige poging het Witte Huis te openen voor de gewone Amerikaan.

Waar ze naar eigen zeggen minder mee bezig is, is mode. Ze probeert niet een stijlicoon te zijn, wat niet wil zeggen dat ze het niet is. Sweaters die ze draagt zijn in mum van tijd uitverkocht. De recessionista, zoals Michelle wordt genoemd, combineert basic kleding van de H&M of J.Crew met designkleding, vaak van onbekende ontwerpers. Jason Wu (26) werd op slag een ster door ‘zijn’ witte één-schouderjurk die Michelle droeg tijdens de inauguratiefeesten.

Het beoogde beeld staat inmiddels als een huis. Werd Laura Bush volgens PEW nog omschreven als ‘deftig, aardig en intelligent’, Michelle is ‘pienter, sterk en zelfverzekerd’.

Met Michelle viert het feminisme de terugkeer van de huisvrouw, maar dan ééntje die ervoor kiest. ‘Ik denk’, zei Michelle in Essence, ‘dat mijn generatie van professionele, werkende vrouwen wakkergeschud zijn en zich realiseren dat je niet alles tegelijk kunt doen.’ Nog acht jaar, wellicht dat ze dan weer voor het werkende bestaan kiest.

Huisman Barack mag de kinderen dan door de pubertijd loodsen.

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 29 april 2009 )

De regeringsleiders van Pakistan zijn meer bezig elkaar de hersens in te slaan dan het land te besturen. Intussen rukken de taliban naar de hoofdstad op.

Door Lars Anderson

Asif Zardari wond er onlangs geen doekjes om. ‘De wereld is de strijd voor een stabiel, vredig en welvarend Pakistan aan het verliezen.’ De Pakistaanse president krijgt gelijk: de macht van de centrale regering neemt in sneltreinvaart af, de rechterlijke macht dwarrelt als een blad in de wind, en de taliban rukken op naar Islamabad. Slechts een paar honderd kilometer zijn ze nog verwijderd van de rode knop die grote paddenstoelen aan de hemel zet. Steeds meer vormt deze failed state een bedreiging voor de wereldvrede.

Pakistan is een snelkookpan waarvan het overdrukventieltje stuk is. Een aantal sterke interne krachten bestrijdt elkaar harder en harder. De politieke uitschakeling van de gebroeders Sharif afgelopen woensdag – Nawaz is oppositieleider van de Pakistaanse Moslim Liga (PML-N), Shahbaz president van de grootste en rijkste provincie Punjab – is daar een mooi staaltje van. Een rechter bepaalde dat zij door hun corrupte verleden geen publieke functies meer mogen bekleden. Ook zouden de broers betrokken zijn geweest bij een poging het vliegtuig van de toenmalige legerleider Pervez Musharraf te kapen.

President Zardari, leider van de volkspartij PPP en weduwnaar van Benazir Bhutto, is de lachende derde. Hij heeft een broertje dood aan de Sharifs, die dankzij ‘zijn’ rechters nu even in de wacht staan.

De populaire Sharifs laten het er uiteraard niet bij zitten en protesteren mee in een ‘lange mars’ op 12 maart waarin de deelnemers pleiten voor de terugkeer van de verbannen opperrechter Iftikhar Chaudhry. Die wordt weer gevreesd door Zardari, omdat Chaudhry beweert het corrupte verleden van de president, ook bekend als ‘Mr. Ten Percent’, te willen onderzoeken.

De regeringsleiders zijn drukker met elkaar de hersens in te slaan dan het land te besturen. Intussen neemt de invloed van de regering-Zardari in rap tempo af. Het leger keek het afgelopen anderhalf jaar machteloos toe hoe de taliban de Swatvallei overnamen. De regering gooide het vorige week maar op een akkoordje.

In steeds grotere delen van het land brokkelt de macht af. Op dit moment wordt minstens eenderde van Pakistan, vooral aan de Afghaanse grens, bestuurd door lokale stammen. De wanhoop van de regering in de strijd tegen taliban en andere moslimextremisten is tegenwoordig zo groot dat het vorige week besloten heeft de lokale bevolking in de stamgebieden van wapens gaat voorzien. Zo kan het volk zélf ten strijde trekken tegen terroristen.

De politieke onrust wordt verder gevoed door almaar gewelddadiger wordende terroristische aanslagen die het land lamleggen. In 2008 kwamen zo’n 1.500 burgers om, van wie 53 bij een grote aanslag in het Marriott Hotel in Islamabad.

Voeg daaraan toe de zwaarste economische crisis in decennia en de misère is compleet. Volgens een recent verschenen rapport van de American Council heeft Pakistan minstens vier miljard dollar per jaar van Amerika nodig om de neerwaartse spiraal te doorbreken zodat ‘de ondergang voorkomen kan worden’.

Onder al die krachten broeit altijdhet conflict met aartsrivaal India. De aanslagen in Mumbai hebben ook dat vuurtje weer flink opgepord. Volgens geruchten had de machtige en eigengereide Pakistaanse geheime dienst (ISI) daar een stevige vinger in de pap. Zoals het dat ook zou hebben bij het trainen van Al-Qaida en het opvangen van gevluchte taliban.

Paradoxaal genoeg heeft Pakistan belang bij een beetje onrust in Afghanistan. Een westers Afghanistan vergroot immers de invloedssfeer van India, dat veel beter kan opschieten met het Westen. Zolang Pakistan onrust stookt met moslims heeft India minder invloed.

Ooit was die strijd veel eenvoudiger. Een Pakistaanse wijsheid beweerde dat het land ‘slechts’ drie kernbommen nodig had: voor New Delhi, Mumbai en Calcutta. Tegenwoordig beschikt het over 40 tot 100 kernkoppen, allemaal in handen van het leger. Volgens Pervez Hoodbhoy, kernwapenexpert in Pakistan, zijn die wapens zwaar beveiligd en hoeven ‘we ons geen zorgen te maken dat ze in handen van extremisten vallen’, zei hij tegen de BBC. ‘Hoewel, meer wapens betekent dat meer mensen toegang hebben.’

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 26 februari 2009 )

Biedt het akkoord van de Pakistaanse regering met de taliban perspectief voor een deal in Uruzgan? Of moeten we blijven knallen?

Door Lars Anderson

Swat zal nooit meer hetzelfde zijn. Klein Zwitserland, zoals het prachtige berggebied in Noordoost-Pakistan wordt genoemd, is afgelopen maandag door de Pakistaanse overheid weggegeven aan de taliban. Door de deal staat het de talibs vrij de provincie Malankand, waarin de Swatvallei ligt, om te toveren tot Sharialand. In ruil voor rust en stabiliteit. Is dit wellicht een ideetje voor onze jongens in Uruzgan?

Het gebied is immers door het Pakistaanse leger herhaaldelijk met harde hand binnengevallen. Toch wisten de 12.000 manschappen amper iets uit te richten tegen de 3.000 talibanstrijders, die onder leiding van geestelijk leider Maulana Fazlullah de afgelopen twee jaar de macht overnamen. Sindsdien werden sharia-executies illegaal uitgevoerd en honderden meisjesscholen verwoest. Terwijl de (westerse) toerist kort ervoor nog veilig kon genieten van Pakistans toeristische trekpleister.

Talibdealtje in Uruzgan?

Zit het Nederlandse leger in Uruzgan niet stiekem in hetzelfde schuitje? Volgens Marco Mezzera, verbonden aan Instituut Clingendael, zijn er wel parallelen te vinden. Toch is een deal met de taliban meestal een kort leven beschoren. ‘Het gaat vooral om tijdwinst. Zowel voor de taliban als voor het Pakistaanse leger. De taliban kunnen zich zo hergroeperen, en het leger kan zijn wonden likken. Het heeft veel verliezen geleden omdat het niet getraind is een guerrillaoorlog te voeren. De structuur van het militaire apparaat is volledig gericht op een confessionele oorlog tegen India, de aloude aartsvijand.’

De parallel zit in de onderhandeling. Volgens Mezzera moet er uiteindelijk toch onderhandeld worden met de taliban. Met als keerzijde dat je ze legitimiteit geeft. ‘Maar dat is niets nieuws’, beweert Mezzera. ‘Musharraf onderhandelde met de extremisten en ook de Britten hebben met de taliban in Kandahar om de tafel gezeten.’

Het grote probleem van het Westen schuilt in de mate van wetteloosheid die in het gebied heerst. Dat is de belangrijkste parallel tussen de Swatvallei en Uruzgan, dat geeft de taliban een onderhandelingspositie. Door rust te beloven krijgen ze draagvlak onder de bevolking. Bij het gewelddadige conflict in de Swatvallei kwamen het afgelopen jaar 1.500 mensen om en raakten 100.000 Pakistani dakloos. Niet verrassend stond de bevolking na het akkoord voor de regionale televisie te juichen van vreugde. Toen de taliban halverwege de jaren negentig een einde maakte aan de Afghaanse burgeroorlog, gebeurde precies hetzelfde.

Orde is de oplossing, beweert Bob Templer van de International Crisis Group vanuit New York. Een akkoord is volgens hem een schijnoplossing. ‘Ze worden telkens verbroken, omdat er geen krachten zijn waardoor de taliban zich aan de deal houden.’

Normale politiemacht

‘In plaats van met militaire macht een gebied schoonvegen, moet je proberen een normale controlerende politiemacht in te voeren, die orde kan handhaven. Van dorp tot dorp gaan, de lokale bevolking erbij betrekken en een permanent politiesysteem opzetten. Maar zowel in de Swatvallei als in Uruzgan zijn veel te weinig middelen, te weinig mensen en te weinig geld.’

Volgens Templer is het frustrerend om te zien hoe het algehele beleid van de internationale gemeenschap faalt. ‘De manschappen in Afghanistan verliezen het vertrouwen. Het volk voelt zich steeds onveiliger. Ideale omstandigheden om steeds meer naar de taliban toe te trekken.’

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 17 februari 2009 )

Binnen een jaar wil Barack Obama Guantánamo Bay sluiten. Het bevel is gegeven, maar de uitwerking kan nog knap lastig worden.

Door Lars Anderson

‘Guantánamo Bay sluiten is helemaal niet moeilijk!’, beweert Wells Dixon, advocaat van het Amerikaanse Center for Constitutional Rights. ‘Binnen drie maanden kan Obama het kamp ontmantelen.’ Maar, zegt Dixon, dat kan alleen als de Europese landen bereid zijn gevangenen op te nemen. Want met de ontmanteling staan opeens 245 gevangenen buiten de poort. ‘Vijandelijke strijders’ die voormalig minister van Defensie Donald Rumsfeld ooit ‘de ergste van de ergste’ noemde. 245 probleemgevallen waar de wereld zich even geen raad mee weet.

Juridisch vacuüm

Om te beginnen zullen de ex-gevangenen het juridische vacuüm verlaten dat Bush op Cuba heeft gecreëerd. Volgens Amerikaans recht wacht hen in Amerika een eerlijk proces. Maar, zo is de verwachting van Wells Dixon, justitie zal snel zijn uitgespeeld. Dixon weet waarover hij praat. Hij heeft vier gevangenen in Guantánamo Bay onder zijn hoede (in de volksmond Gitmo genoemd). ‘De overweldigende meerderheid van de gevangenen is onschuldig. Er zijn geen bewijzen, terwijl Amerika jaren de tijd heeft gehad om belastend materiaal te verzamelen.’ Dixon beweert dat er maximaal twintig gevangenen zijn tegen wie de Amerikaanse rechtbank mogelijk een zaak heeft. De rest – 225 mensen – staat na sluiting van het kamp vrij op straat.

De groep ‘onschuldige’ ex-gevangenen kan worden verdeeld in twee subgroepen: zij die terug kunnen naar hun thuisland, en zij die dat niet kunnen, omdat hen daar marteling of de doodstraf wacht. Het knelt al bij die eerste groep: 165 van hen zouden kúnnen terugkeren, ware het niet dat het thuisland ze weigert op te nemen. Jemen bijvoorbeeld weigert categorisch de ongeveer honderd gevangenen die daar vandaan komen toe te laten. Maar ook Pakistan, Saoedi-Arabië en Afghanistan sluiten liever hun grenzen.

Dat gevangenen uit Guantánamo terugkeren naar hun moederland, is niet nieuw. Uit gegevens van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken blijkt dat Amerika de laatste jaren al 418 gevangen heeft uitgeleverd aan minstens 32 landen, waaronder vooral Saoedi-Arabië (102), Afghanistan (98) en Pakistan (39). Maar ook Europese landen als Frankrijk, Duitsland en Spanje hebben enkele gevangenen opgenomen. Sommigen voor verdere detentie, anderen zijn vrijgelaten.

In het geniep af en toe een plukje gevangenen opnemen blijkt voor landen als Jemen of Saoedi-Arabië minder problematisch dan in de openbaarheid een grote groep in één keer. Dat heeft alles met het beeld van de gevangenen te maken. ‘Ze zijn toch niet voor niets opgepakt’, is de redenering. Een groot misverstand, aldus Dixon. ‘Velen zijn niet eens in de buurt van de strijd in Afghanistan geweest, maar zijn opgepakt in Pakistan, Afrika en Europa.’

Volgens een rapport van Mark Denbeaux, professor aan Seton University Law School wordt 8 procent van alle naar schatting 750 gevangenen in Gitmo gekoppeld aan Al-Qaida. Slechts 5 procent is werkelijk opgepakt door het Amerikaanse leger. ‘De rest is ‘verraden’ door premiejagers en ‘verklikkers’ die van hun Arabisch ogende buurman afwilden’, meent Dixon. Amerika strooide duizenden flyers uit waarin het een premie van 4.285 dollar beloofde aan iedereen die wist, of dacht te weten, waar zich leden van de taliban en Al-Qaida schuilhielden.

De tweede groep, die niet naar het moederland terugkan, bestaat uit zo’n zestig mensen uit landen als Libië, Syrië, Algerije en China. Dixon: ‘Bij de Chinezen gaat het om zeventien Oeigoeren uit Xingjang, Noordwest-China. China heeft de War on Terror aangegrepen om alle Oeigoeren te classificeren als terrorist. Zij krijgen bij terugkeer onherroepelijk de doodstraf.’

Zweven in luchtledige

Waarom neemt Amerika de gevangenen niet zelf op? Dixon: ‘Dat kan wel, maar is niet in het belang van de gevangenen. Iemand uit Algerije kan vanuit humanitair oogpunt beter naar Frankrijk. Hij spreekt de taal al, zit dichter bij zijn familie en zal daardoor sneller reïntegreren. Amerika zal natuurlijk wel moeten opdraaien voor de reïntegratiekosten.’

Toch ligt Europa dwars door de verantwoordelijkheid volledig bij de VS neer te leggen. Zij hebben het probleem gecreëerd, laat ze het dan ook maar oplossen. Ook Nederland voelt zich volgens een woordvoerder van het ministerie van Buitenlandse Zaken ‘niet verschuldigd gevangenen op te nemen’. Volgens minister van BuZa Maxime Verhagen zijn de ex-gevangenen ‘heus niet allemaal lieverdjes’. De EU wil wel behulpzaam zijn door reïntegratieprogramma’s van gevangenen in hun thuisland te steunen of samen te werken om een eerlijke procesgang te waarborgen.

Voor de zestig gevangenen die niet naar huis kunnen is dat geen oplossing, stelt Dixon. Zij zullen na jaren te hebben doorgebracht in benauwde isoleercellen, blijven zweven in het juridische luchtledige. Of die martelingen ze uiteindelijk niet tot geharde rancuneuze strijders heeft gemaakt? ‘Dat waren ze niet toen ze erin gingen’, zegt Dixon. ‘En dat zijn ze niet als ze er straks uitgaan. Die mensen willen gewoon snel naar huis om nog iets van hun leven te maken.’

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 02 februari 2009 )

De inauguratie van Barack Obama als president van Amerika maakt van Washington een zwaar bewaakte vesting. Niemand komt ongecontroleerd de veiligheidszone in. De dreiging van een politieke moord op de eerste zwarte president is te groot.

Door Lars Anderson

‘Ik bén de Lone Wolf, dat heb ik bedacht!’, lacht Tom Metzger (70) luid. In de jaren tachtig was hij de leider van de Ku Klux Klan en hardcore white supremacist’, maar tegenwoordig noemt hij zichzelf een white separatist’. ‘De Lone Wolf gaat alleen op pad. Niemand kent hem, niemand weet zijn plannen. Zijn geheimzinnigheid geeft hem zijn macht’, aldus Metzger. De Lone Wolf is de grootste angst van de Secret Service, de Amerikaanse geheime dienst die waakt over het leven van Barack Obama, vanaf vandaag de nieuwe president van de Verenigde Staten.

De president heeft vele vijanden. Volgens Scott Stewart, een senior contraterrorisme analist voor Stratfor Geopolitical Intelligence, kunnen die worden uitgesplitst in drie groepen. ‘De eerste groep bestaat uit grassroot jihadisten. Mohammed Bouyeri is daar een goed voorbeeld van. De jihadisten zien Obama als een verlengstuk van de Amerikaanse regering, die de zionisten in Israël ondersteunt. Hun loyaliteit ligt bij de Arabieren of Al-Qaeda. Groep twee zijn de mentaal verwarde mensen. Zij zijn altijd gevaarlijk voor de vip’s. Denk aan John Hinckley, die in 1981 president Ronald Reagan wilde vermoorden. De laatste en op dit moment snelst groeiende groep zijn de white supremacists. De uitverkiezing van de eerste zwarte man heeft hen woedend gemaakt.’

De ‘Renegade’, zoals de codenaam van Obama bij de Secret Service luidt, is een gewild doelwit. Door de grote dreiging kreeg Obama al vanaf mei 2007 volledige bescherming van de geheime dienst, eerder dan elke andere presidentskandidaat. Ter vergelijking, Hillary Clinton werd pas tien maanden later beschermd. Ook qua kosten overtreft Obama zijn voorgangers: één dag bescherming kost de staat 33.000 euro, ofwel 12 miljoen per jaar, evenementen niet meegerekend. Het budget van de geheime dienst voor 2008 bedroeg 85 miljoen euro, waarvan het grootste gedeelte naar Obama ging.

Vanaf het moment dat Obama in de opiniepeilingen uitliep op John McCain is het onrustig binnen de racistische white supremacist beweging. Volgens het Southern Poverty Law Centre telt Amerika bijna 500 ‘officiële’ white supremacists groepen. Vanaf 1995 hebben zij zo’n zestig terroristische samenzweringen opgezet. Na augustus 2008 zijn twee aanslagen op Obama verijdeld, waaronder die van Sharon Adolf (33) en zijn neef Tharin Gartrell (28). Zij waren de eersten van de racistische beweging die koste wat kost wilden voorkomen dat een zwarte man het presidentshuis intrekt. ‘Geen enkele neger zou ooit in het Witte Huis mogen wonen’, zei Adolf.

Tom Metzger houdt zich hoorbaar in als hem wordt gevraagd hoe hij het vindt dat er binnenkort zwarte kindertjes door de gangen van het Witte Huis rennen. ‘Laat ik het zo zeggen’, proest hij, ‘de symboliek ervan staat me niet aan. Ik zie liever witte kindertjes spelen. Maar het Witte Huis is al zo lang een hoerentent. Weet je, er hangt een portret Abraham Lincoln; ik weet zeker dat hij de andere kant opkijkt.’

Obama loopt op een flinterdun koordje, beweert Metzger. ‘Ik zou niet in zijn schoenen willen staan. Niet vanwege zijn ras, maar omdat hij dingen ‘wakker schudt’. Hij is een tokanism, iemand die er is neergezet door de corporaties, hij wordt gebruikt op basis van positieve discriminatie. Als Obama het verspeelt bij het militaire industriële complex of bij Israël, dan schakelen ze hem uit. En dan geven ze ons de schuld.’

De gedachte van Metzger is een bekende aanname onder de white supremacists. Volgens een rapport van Stratfor, een geopolitieke inlichtingen organisatie, gelooft een groot deel van de white supremacists dat de Amerikaanse regering eigenlijk gecontroleerd wordt door de joden, onder leiding van de door hen verfoeide Zionist Occupation Government (ZOG). Paradoxaal genoeg denkt deze stroming tegelijkertijd dat Obama niet direct beheerst wordt door de ZOG, juist omdat hij zwart is. Ze zijn alleen als de dood dat de ZOG de schuld van de moord op Obama op hen afschuift.

Ironisch genoeg voor Obama wensen lang niet alle white supremacists hem dood. Sommigen denken juist dat een zwarte president in het belang van de ‘witte Ariërs’ is; het zal dienen als een ‘wake-up call’. ‘Obama zal een helder signaal signaal zijn voor miljoenen Amerikanen’, schreef David Duke, een andere oud-leider van de Ku Klux Klan, in zijn essay A Black Flag For White America. ‘Obama is de groeiende zwarte plek op je arm waardoor je eindelijk naar de dokter moet voor echte medicijnen.’ ‘Lenin zei het al’, gooit Metzger er een schepje bovenop. ‘Erger is beter. Zo lang het slechter gaat dient het een doel: en in ons geval is dat een pure blanke staat.’

Een derde denktrant binnen de white supremacists is het gevaarlijkst. Dit zijn de woedende racisten die een zwarte president niet kunnen verdragen en hem uit pure haat willen omleggen. Zoals het eerdergenoemde duo Adolf en Gartrell of, later in oktober, een duo uit Tennessee. Paul Schlesselman ( 18 ) en Daniel Cowart ( 18 ) wilden 88 zwarte Amerikanen en Obama uitschakelen. ‘Gelukkig waren deze gasten niet bijster snugger’, grapt Scott Stewart. ‘Ze hadden met krijt een enorme swastika op de zijkant van hun busje getekend en racistische tekens op hun dashboard geplaats. No way dat zij ook maar in de buurt van Obama komen.’

‘Zolang het bij dit soort amateurs blijft is het gevaar te overzien’, zegt Stewart. ‘De professionele eenzame schutters, díe zijn het probleem.’ Stewart valt even stil als de naam van Tom Metzger valt. ‘Die kennen we, ja. Terrible Tommy noemen we hem. Hij is degene die jarenlang de Lone Wolf promootte bij de supremacist groepen. Of denk aan Louis Ray Beam, ooit een van de tien ‘most wanted’ van de FBI. Zijn ‘leaderless resistance’, waarin er geen verticale communicatiestructuren zijn en terreurcellen op eigen houtje mogen opereren, spoorde Timothy McVeigh aan tot de bomaanslag in Oklahoma, waarbij 168 doden vielen.’

Organisaties als de Southern Poverty Law Centre (SPLC) of de Anti Defamation League (ADL) houden nauwgezet de bewegingen van racistische groepen bij, om aanslagen te voorkomen. Sites als stormfront, youtube of internetradio. ‘Ze gebruiken de meest moderne technieken’, zegt Marilyn Mayo, co-directeur van de Center on Extremism binnen de AFL. ‘Sinds de verkiezing van Obama uiten ze zich anders, ze weten dat ze in de gaten worden gehouden. Ze praten minder via de fora, uiten zich meer via ‘stille’ symbolen, zoals zwarte armbanden.’ Stewart: ‘Ik weet zeker dat jouw interview met Tom Metzger is afgeluisterd. Jouw naam is bekend bij de FBI.’

De stille lone wolf die onopgemerkt langs de FBI, AFL en de SPLC glipt, recht op zijn doel af, zal uiteindelijk ook met de Secret Service moeten afrekenen. Stewart: ‘Ze moeten een keer uit hun schulp kruipen om het terrein of het doelwit te verkennen. Dáár zijn ze kwetsbaar omdat ze blootstaan aan de contrasurveillance beveiliging van de geheime dienst. Onopvallende burgermannetjes houden iedereen die zich verdacht gedraagt in de gaten. Hoe? Er is een verschil tussen kijken en kijken; als je iets sinisters in je kop hebt, kijk je anders. Gerichter.’

Toeslaan tijdens de inauguratie is volgens Stewart een verdraaid lastige opgave. ‘De inauguratie is door de autoriteiten benoemd tot nationaal veiligheidsevenement. Dat betekent dat bijna alle veiligheidsagentschappen zich ermee bemoeien; de FBI, CIA en Homeland Security. Duizenden agenten worden ingezet, van hen lopen er honderden in burger. Er lopen meerdere divisies ‘crowd control’, undercover agenten en antisluipschutter eenheden. Straaljagers en stealth’s bewaken het luchtruim en WMD-teams zijn op zoek naar straling en massavernietigingswapens. Tactisch belangrijke bruggen en aangrenzende metrostations worden afgesloten en het publiek naar de parade komt er alleen via de vele metaaldetectoren die de ‘security zone’ markeren.’

Stewart stelt gerust. De dreiging voor de nieuwe Amerikaanse president mag dan groot zijn, de kansen op een succesvolle aanslag zijn klein. ‘De beveiliging is beter en beter geworden, de laag om de president dikker en dikker. Kijk naar de nieuwe Obamobile. Elke nieuwe president krijgt van de geheime dienst een zwaarder bepantserde auto, terwijl die ervoor al supergepantserd was. Waarom? Ach, traditie. Geef de nieuwe president een nieuw speeltje.’

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 20 januari 2009 ) | In pdf

|

George W. Bush is eindelijk de ‘voormalig’ president van Amerika. Zijn presidentschap was volgens velen het meest desastreuze ooit. Toch zijn er nog een paar Bushbackers.

Door Lars Anderson

‘Er bestaat niet zoiets als korte termijn geschiedenis’, verdedigt George W. Bush zich als hem wordt gevraagd of zijn presidentschap een mislukking is. De scheidend president vergelijkt zich graag met Henry Truman; verguisd toen hij vertrok, dertig jaar later bejubeld om zijn ‘visionaire blik’. De doorsnee historicus in Amerika maalt er niet om: 98 procent van de geschiedkundigen ziet het Bush-tijdperk nu al als een mislukking; 61 procent beschouwt hem als de ‘slechtste president ooit’. Niet minder dan twee procent vindt Bush dus nog een succes. Wie zijn deze zonderlingen? En wat valt er te verdedigen aan het beleid van de oorlogszuchtige Bush?

Op zoek naar de laatste der Bushianen. Om precies te zijn de laatste twee. Want aan het (informele) onderzoek van het Amerikaanse Historian News Network deden 109 van Amerika’s meest prestigieuze en vooraanstaande historici mee, waaronder Pulitzer en Bancroft prijswinnaars. Robert McElvaine, auteur van het onderzoek en professor geschiedenis aan het Millsaps College in Jackson, Missississippi, doorbreekt met speels gemak de anonimiteit van de enquête. ‘John Howe moet je hebben. Hij werkt in Texas. Die andere weet ik niet meer. Wat de anonimiteit betreft, brabbel er maar wat vaags omheen.’

‘Wat!?’, brult John Howe, professor geschiedenis aan de Universiteit van Texas. ‘Wat een slinkse organisatie is dat, zonder scrupules! Zie je hoe ze dit politiseren? Enkel op basis van een informeel niet-systematisch onderzoek.’ Volgens Howe heeft Bush een aantal keuzes gemaakt die belangrijk zijn geweest voor Amerika. ‘Denk aan zijn uitstekende benoemingen van twee rechters voor het hooggerechtshof, of zijn Faith Based and Community Initiatives, gebaseerd op zijn verkiezingsslogan ‘compassionate conservatism’. Bush begreep dat kleine religieuze groepen zoals het Leger des Heils sneller het individu bereiken dan het logge regeringsapparaat. Dergelijke groepen hebben zich vooral bewezen bij nasleep van orkaan Katrina en de herbouw van New Orleans.’

‘Ook wilde hij de sociale zekerheid en het immigratiebeleid hervormen, twee extreem gevoelige kwesties’, doceert Howe verder. Maar die zijn toch jammerlijk mislukt? ‘Klopt, maar hij probeerde het wel. Zulke onderwerpen kunnen de nagel aan je presidentiele koffer zijn. Bill Clinton noch George Bush Senior hebben die issues aangeraakt. Wellicht dat het aan Bush te danken is dat Barack Obama ze wel kan hervormen. Trouwens, Bush heeft Amerika klaargestoomd voor de eerste zwarte president. Zijn administratie was de meest diverse ooit: twee Afrikaans-Amerikaanse minsters, Colin Powell en Condoleeza Rice, en diverse Latino’s op sleutelposities. Bush invloed en handreikingen naar minderheden worden onderschat. Evenals zijn onderwijsinitiatieven, zoals No Child Left Behind. Bush investeerde 2,5 keer zo veel in onderwijs dan Clinton en meer dan elke andere president in de bestrijding van aids in Afrika. Man, zelfs Bono zou dat goedkeuren!’

Victor Davis Hanson, de andere hardnekkige Bushbacker, twijfelt geen seconde vanaf zijn vakantiehuisje ergens in de Rockies: ‘Yes, Bush’ presidentschap is een succes.’ Hanson is militair historicus en senior fellow van het Hoover Instituut aan de Universiteit van Stanford. Hanson: ‘Amerika heeft na 9/11 geen nieuwe terreuraanval gehad.’ Maar de zeven jaar ervoor toch ook niet? Hanson: ‘Nee, maar Bush heeft een vorm gevonden om de islamisten in het Midden-Oosten in te sluiten en via het door hem opgezette Department of Homeland Security nieuwe aanvallen af te weren. Al-Qaida is geminimaliseerd en Irak en Afghanistan zijn prille democratieën.’

Hanson geeft, net zoals Howe, toe dat Bush ook fouten heeft gemaakt, ‘zoals iedere president’. Hanson: ‘Zijn overheidsuitgaven waren twee keer zo hoog als onder Bill Clinton en de economische instabiliteit is deels zijn verantwoordelijkheid; we hebben gewoon boven onze stand geleefd. In Irak zijn cruciale tactische blunders gemaakt. Het was een vreselijke periode van vier a vijf jaar. Maar de surge werkt, het is er relatief rustig. Ik bedoel, afgelopen maand waren er meer moorden in Fresno, Californie, dan in Irak.

Sommige fouten gaf Bush in zijn laatste persconferentie in het Witte Huis ‘ruiterlijk’ toe: ‘De vlag met “mission accomplished” was een fout, net zoals een deel van mijn retoriek. Het doordrukken van Social Security na 2004 was verkeerd, de crisis was niet urgent genoeg.’ Grote teleurstellingen waren er ook. Bush: ‘De excessen in Abu Grahib, natuurlijk.’ En het ontbreken van massavernietigingswapens. ‘Ik weet niet of je dat als een fout moet zien’, grinnikte Bush bitter, ‘maar dingen liepen niet zoals gepland, laat ik het zo stellen.’ Hanson: ‘Abu Ghraib was inderdaad een teleurstelling, maar we moeten het niet overdrijven; er is niemand vermoord.’

Bush wordt zwaar afgerekend op zijn unilaterale aanpak tussen eind 2002 en het begin van 2003, zegt Hanson. ‘Toch was er daarna gewoon een multilaterale aanpak, onder meer met de Nederlanders. Uiteindelijk draait het om het lange termijn perspectief. Over dertig jaar zullen de historici zeggen: “Vergeleken met WOII of Vietnam was Irak zeker niet de nachtmerrie zoals men toen beweerde dat het was.” Ik bedoel, we hebben niet de olie genomen”.’

‘Ook de economische crisis wordt Bush aangerekend, maar die speelt pas vijf maanden. Tot 15 september, de dag dat Lehman Brothers viel, kende Amerika 52 aaneengesloten maanden economische groei. Dat moeten de critici dan ook opschrijven.’

Hanson kreeg voor zijn werk in 2007 de National Humanities Medal van president Bush, dus hij kent hem persoonlijk. Hanson: ‘De grootste teleurstelling van Bush was de uitzinnige kritiek vanuit Europa. Bush is een idealist, hij was cynisch geworden door de reaalpolitiek van de jaren tachtig en wilde werkelijk democratie brengen. De Europese vijandigheid verraste hem. Als Irak over twintig jaar ergens tussen Turkije en Koeweit in zit, zal Europa zich afvragen, waarom haatten we die man toch zo?’

Het is te vroeg om historische conclusies te trekken. John Howe is het daarmee eens: ‘We moeten kijken welk van zijn initiatieven vruchten brengen. Het draaipunt zal het Midden-Oosten zijn. Irak als de eerste democratie in het Midden-Oosten zal gezien worden als een grootste prestatie. De geschiedenis zal hem gelijk geven.’

Terug naar een exponent van de groep ‘98-procent’: Sean Wilentz is professor aan de Universiteit van Princeton en een van Amerika’s meest vooraanstaande historici. In 2006 schreef hij ‘Bush: The Worst President in History’ voor RollingStone. Toch nog even vragen: heeft Bush dan niets goed gedaan? Wilentz: ‘Hij deed een prima baan in het bijeen houden van het land, kort na de aanslagen op het World Trade Center. Zijn initiële reactie om Afghanistan te bombarderen en binnen te vallen was geen verkeerde reactie. Maar dat was slechts een korte periode. Zijn grootste succes? Hm, lastig. Het heeft waarschijnlijk minder met zijn beleid te maken. Eén van zijn grote krachten is zijn rotsvaste geloof dat elk mensenleven waardevol is.’

‘Ach, Bush is geen kwaadaardige president, zijn hart zit op de juiste plaats’, peinst Sean Wilentz hardop. ‘Een presidentschap moet worden beoordeeld op basis van de beschikbare informatie. En daar knelt het; geen enkele andere administratie deed zo geheimzinnig als deze. Als Bush echt een eerlijke beoordeling wil, dan moeten de archieven open.’

——————–EINDE————————

Toch nog even waarom 98 procent Bush een mislukking vindt

Onder Bush’ leiding steeg de werkloosheid van 4,2 naar 7,2 procent; zakte het consumentenvertrouwen naar een absoluut dieptepunt; werd een budgetoverschot van 287 miljard dollar omgezet in een tekort van meer dan een biljoen dollar; vielen meer dan een miljoen families in armoede; steeg de groep onverzekerde met zes miljoen; en gingen de vruchten van zijn economische programma volledig naar de rijken. Zoals zijn 1,35 biljoen dollar pakket aan belastingverlaging. De rijkaard die een miljoen per jaar verdiende, kreeg een korting van 53.000 dollar. De ordinary man die 20.000 per jaar verdiende, kreeg slechts 375 dollar, terwijl hij naar ratio met de miljonair recht zou hebben op 1060 dollar.

Bush stortte Amerika in een ‘gekozen oorlog’ tegen Irak op basis van ‘verkeerde inlichtingen’ en grove leugens. 4300 Amerikaanse soldaten lieten het leven in een minstens een biljoen euro kostende oorlog (tegen ‘officieel’ bijna 100.000 Irakeze burgerslachtoffers.

Daaraan toegevoegd de immens gestegen overheidsuitgaven en de financiële crisis, blijft Amerika volgens het Amerikaanse tijdschrift Harper’s achter met een hangover van 10,35 biljoen dollar. Even voor de duidelijkheid; dat betekent dat de staatsschuld onder Bush’ leiding is opgelopen van 5,7 biljoen tot 16 biljoen dollar.

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 19 januari 2009 )

Interview met Midden-Oosten deskundige Olivier Roy

Door Lars Anderson

Het Midden-Oosten is een voortdurende brandhaard van schijnbaar onoplosbare conflicten. Sinds 1979 zijn er twee golfoorlogen gevoerd, vonden er gewelddadige confrontaties plaats tussen Israël en Libanon en raasden twee grote intifadagolven over de Westelijke Jordaanoever, waarbij Palestijnen vochten voor hun eigen staat. En dat was nog allemaal vóór de War on Terror.

In de beleving van het Westen stond het Israëlisch-Palestijnse conflict lange tijd centraal. Dat veranderde toen Amerika een wereldwijde War on Terror aankondigde en militairen uitzond naar Baghdad en Kabul. De bemoeienis van Amerika en grote delen van het westen, de zogenaamde coalition of the willing, hebben de conflictzone uitgebreid. Vandaag wordt het nieuws uit het Midden-Oosten gedomineerd door bloedige verhalen uit Irak, Iran, Afghanistan en Pakistan.

De Franse professor Olivier Roy is een vooraanstaand islamdeskundige en Midden-Oostenexpert. Met hem blikt mightysociety terug en vooruit op de gevolgen van de War on Terror voor de regio.

In Amerika zijn de meningen verdeeld over het succes van ‘project Irak’. Volgens sommigen is het uitgemond in een regelrecht fiasco. Onderschrijft u dat?

‘Had je me die vraag een jaar geleden gesteld, dan had ik volmondig “ja” geantwoord. Maar nu, na de surge onder generaal Petraeus, waarbij de troepenmacht flink is uitgebreid, is de situatie aanzienlijk verbeterd. Toch moeten we voorzichtig zijn, het is nog veel te vroeg om voorspellingen te doen. Als de surge mislukt, kan Irak alsnog uiteenvallen in een sjiitisch en een soennitisch gedeelte.’

Bewijst het succes van de surge op een omslachtige manier toch het gelijk van de neoconservatieve visie van oud-president Bush, dat democratie exporteerbaar is?

‘Nee, absoluut niet. Met de surge vaarde Bush een pragmatische koers. Het Amerikaanse leger verloor de greep op Irak. Het zal terugmoeten naar de reaalpolitiek, waarin het op nuchtere wijze haar vijanden benadert, in plaats van op een ideologische manier een complete regio opnieuw te willen inrichten.’

Ideologisch? Het draaide toch gewoon om olie?

‘Bush’ beweegredenen om Irak binnen te vallen waren in zekere zin oprecht. Hij dacht werkelijk democratie te kunnen brengen. De neoconservatieven waren ervan overtuigd dat de ondemocratische, slecht functionerende regeringen van islamitische en Arabische landen de oorzaak zijn van de opleving van terrorisme. De wil om te hervormen werd tegengehouden door ‘schurken’ als Saddam. In tegenstelling tot de reaalpolitiek, ging het Bush en de zijnen juist niet alleen om olie of om Israël, maar om een ideologische hervorming van de islamitische wereld.’

De toename van troepen in Irak werkt. Moeten we nu dezelfde tactiek toepassen in Afghanistan?

‘Zonder twijfel. Je hebt veel meer grondtroepen nodig om Afghanistan stabiel te krijgen. President Obama weet dat. Keer op keer heeft hij aangegeven dat Afghanistan zijn prioriteit heeft. Hij wil meer troepen sturen, maar het leeuwendeel van zijn legertroepen bevindt zich in Irak. Dus zal hij moeten aankloppen bij zijn westerse bondgenoten, waaronder Nederland.’

Gaan we dan eindelijk Osama bin Laden vinden?

‘Dat lijkt me niet, want die zit daar niet meer. De leiding van Al-Qaeda zit in Pakistan. En de ironie wil dat het goed gaat met Al-Qaeda. De Amerikanen zakken steeds dieper weg in hun moeras, maar Al-Qaeda bloeit, met dank aan Pakistaanse radicale netwerken die bescherming en communicatiemiddelen leveren. Je zou kunnen zeggen dat Al-Qaeda pakistaniseert. Maar andersom al-qaediseren de Pakistaanse radicalen. Zij verlaten de grensgebieden van Pakistan om zich wereldwijd voor Al-Qaeda in te zetten.’

Kunnen we de oplossing van dat probleem aan Pakistan overlaten?

‘Nee, Pakistan is amper in staat om haar eigen problemen op te lossen. Pakistan vormt het grootste gevaar voor de stabiliteit in het Midden-Oosten. Er is op dit moment niemand die dat land regeert! Het zal waarschijnlijk instorten. Dan ontstaat er pure anarchie.’

Is er eigenlijk wel een winnaar in de War on Terror?

‘Jazeker: Iran. In feite heeft Amerika dat land een enorme dienst bewezen. Het heeft Irans twee grootste vijanden uitgeschakeld: Saddam Hussein in Irak en de Taliban in Afghanistan. Iran is de nieuwe regionale supermacht van het Midden-Oosten.’

Hoe moet het Westen daarmee omgaan?

‘Er is geen eenvoudige oplossing; het is een kwestie van kiezen. Er zal geen stabiel Midden-Oosten zijn zonder op z’n minst stilzwijgende steun van Iran aan het Westen. Iran is de sleutel naar een stabiel Midden-Oosten en een mogelijke beëindiging van de wereldwijde War on Terror. Het Westen moet Iran betrekken bij de ontwikkelingen in het Midden-Oosten. Maar Iran zal alleen bereid zijn tot samenwerking als wij accepteren dat zij een nucleair programma ontwikkelen. Dus moeten we een oogje toeknijpen. Er zit niets anders op.’

Een Iraanse atoombom schrikt u niet af?

‘Het zal natuurlijk weer nieuwe gevolgen hebben. Als Iran een kernprogramma heeft zullen omliggende staten als Egypte, Saudi-Arabië of Turkije dat ook wensen.’

Een aanval op Iran, waar oud-president Bush jarenlang mee dreigde, is geen optie?

‘Amerika zit in een impasse. Het heeft Iran weliswaar omsingeld met troepen in Irak, Saudi-Arabië en Afghanistan, maar in essentie staat het machteloos. Het leger zit op zijn limiet, dat van Iran niet. Dus Amerika kán Iran helemaal niet aanvallen, al zouden ze dat willen.
Mocht Amerika toch Iraanse nucleaire installaties bombarderen, dan zal het land keihard terugslaan. Maar nog erger is dat Amerika met zo’n aanval de grote sjiitische gemeenschap in buurland Irak tegen zich in het harnas jaagt. Zij zullen achter Iran staan, waardoor Irak zal instorten. Geen verstandige zet, lijkt me.

Overigens stippen we daarmee een ander probleem aan. Door de inval van de Amerikanen in Irak is de regionale machtsbalans tussen de soennieten en de sjiieten ernstig verstoord. De soennieten in Saudi-Arabië en Jordanië voelen zich in het nauw gedreven doordat het oude soennitische Irak veranderd is in een sjiitische staat. De grote kloof tussen soennieten en sjiieten zou in de toekomst wel eens gewichtiger kunnen worden dan het Israëlisch-Palestijnse conflict.’

Moet Israël zich zorgen maken?

‘Zolang Iran Israël gedoogt, geloof ik niet dat het een kernaanval zal uitvoeren. Buiten de ideologische blubber van Ahmadinejad, waarin hij Israël zwart maakt, is het buitenlandbeleid van Iran consequent. Maar wil het beschouwd worden als de grote regionale supermacht, dan moet het terughoudendheid uitstralen. En tot nu toe lukt dat.’

Is het Israëlisch-Palestijnse conflict door de War on Terror verwaarloosd?

‘Dat is mijn hele punt! Bush heeft het conflict acht jaar links laten liggen en Israël vrij spel gegeven. Zijn aandacht ging uit naar de grote brandhaarden. Het conflict is vervallen tot een lokaal probleem. Israël verschanst zich achter een hoge muur en voert op strategische momenten aanvallen uit.’

Is een tweestaten oplossing nog wel mogelijk?

‘Eigenlijk is dat idee ingehaald door de realiteit. Doordat Bush Israël zijn gang heeft laten gaan zijn de joodse nederzettingen in Palestijns gebied flink toegenomen. Dat lijkt haast onmogelijk terug te draaien. Bovendien zijn de Palestijnen zelf hevig verdeeld, kijk maar naar de burgeroorlog tussen FATA en leden van Hamas. Mocht president Obama nog iets willen ondernemen, dan moet hij snel zijn.’

De War on Terror kan pas beëindigd worden als?

‘Als we afstappen van de idee van een wereldwijde War on Terror. Het Westen moet zich de vraag stellen “Wie is onze vijand?”. Je kunt niet én Al-Qaeda, én de Taliban, én Syrië, én Hezbollah, én de fundamentalisten in Pakistan én een vijandig regime in Iran bestrijden. Tegelijkertijd! Dus nogmaals: wie is vijand nummer één. Die vraag moeten we beantwoorden, en snel. Pas dan kunnen we verder.’

————————————————–

Biografie Olivier Roy

De Fransman Olivier Roy is onderzoeker aan het Franse Centre National de la Recherche Scientifique en docent aan het Institut d’Etudes Politiques de Paris (IEP). Roy (1949) groeit op in La Rochelle, in een protestants gezin. Op zijn negentiende reist hij naar Afghanistan en Iran, waar hij Farsi leert en in contact komt met de islam. In 1972 studeert hij af in filosofie en ‘Perzische taal en beschaving’. In 1996 promoveert hij in politieke wetenschappen. Roy is auteur van een tiental boeken waarvan The Failure of the Political Islam (1994) geldt als een standaard werk. Recentere, maar even zo invloedrijke boeken zijn De globalisering van de islam (2005) en De halve maan en de chaos (2008), over de wereldwijde gevolgen van de War on Terror.

————————————————–

Een Nieuw Midden-Oosten | Een gedachte-experiment

De map van een Nieuw Midden-Oosten is bedacht en uitgeschreven door Ralph Peters voor het artikel Blood borders: How a better Middle East would look like, dat in 2006 werd gepubliceerd in het Armed Forces Journal.

Peters (1952) is schrijver, essayist en gepensioneerd luitenant-kolonel van het Amerikaanse leger, waarin hij vanaf 1976 tweeëntwintig jaar diende. Daarna verscheen hij op PBS, Fox News en CNN als commentator op militair strategische kwesties. Essays schreef hij voor diverse militaire magazines zoals Parameters, Military Review en Armed Forces Journal; columns voor The New York Post, Newsweek en The Washington Post.

Hij was een groot voorstander van de invasie van Irak in 2003, en ontkende lang dat het land een burgeroorlog ingleed. In 2006 kwam hij daarop terug: ‘Alleen militaire coup kan dit kunstmatige land bijeenhouden. [...] Het lijkt erop dat de cynici gelijk krijgen: Arabische samenlevingen kunnen geen democratie worden zoals wij het kennen.’

Peters doorziet de moeilijkheid van een democratische herschikking van het Midden-Oosten, zoals hij in Blood Borders omschrijft: ‘Het corrigeren van grenzen naar de wil van het volk is wellicht onmogelijk. Althans, nog wel. Maar met de tijd – en het onvermijdelijke bloedvergieten – zullen nieuwe, meer natuurlijke grenzen ontstaan. Babylon is meer dan eens gevallen.’

© Lars Anderson || mightysociety / De Groene Amsterdammer ( December 2008 )

Het sluiten van een financiële overeenkomst wordt in Amerika traditiegetrouw bezegeld met een speeltje, een zogeheten dealtoy. Maar staat dit statussymbooltjeniet onder zware druk, nu de economische crisis minder deals oplevert?

Door Lars Anderson

‘Dit gaat niet werken’, verzucht Stephen Sokoler (29) na de zoveelste suggestieve vraag over de mailaise op Wall Street. De directeur van het dealtoys bedrijf Icon Recognition is moe van de journalisten die bij hem aankloppen om aan zijn omzet de economische malaise af te meten. De New Yorker schreef onlangs: ‘Van alle treurige Wall Street scènes –werknemers van Lehman die in korte broek hun kantoor uitschuifelen- is één van de meest treurige het hoofdkwartier van Icon Recognition, een bedrijf dat dealtoys maakt.’

‘Wij zijn absoluut geen slachtoffer’, verdedigt Sokeler zich manhaftig. ‘Tuurlijk, de economie is slecht en voor bedrijven is het moeilijker om deals te sluiten. Maar sinds Lehman Brothers in september tegen de grond ging, hebben we duizenden dealtoys verkocht. We doen tachtig projecten per week. Het zit ingebakken in de cultuur van Wall Street en de investeringsbanken.’

Dealtoys -ook wel “deal gifts” of “financial tombstones” genoemd- zijn een soort lauwerkransen. ‘Zie het als een aandenken voor een zakendeal’, aldus Sokoler. Een trofee die je op een plankje in je kantoor zet. En hoe meer trofeeën, hoe indrukwekkender je curriculum. Een beetje bankier heeft lange rijen met dealtoys uitgestald staan. Want ook hier geldt Gordon Gekko’s adagium uit de film Wall Street: ‘Greed is good.’ Wie de meeste dealtoys heeft, is een winner.

De eerste dealtoy werd in 1971 gemaakt door Don McDonald, die onder zijn eigen naam een dealtoy-bedrijfje begon. Voor zijn eerste klus graveerde hij op een kleine grafsteen de namen van alle personen en bedrijven die kort ervoor een belangrijke zakendeal succesvol hadden afgerond. Die grafsteen kopieerde hij, waarna hij elk exemplaar tussen twee platen perspex -een transparante soort plastic- smolt. Het resultaat was een rechthoekig, enigszins vreemd beeldje van zo’n tien bij vijftien centimeter. De bankiers, die beloond werden voor hun succes, bleken razend enthousiast over het presentje en een nieuw statussymbool was geboren.

Sindsdien verschijnen de meest bizarre, soms ordinaire, dan weer decadente creaties in alle materialen van metaal tot kristal, van marmer tot plastic. Enkele opmerkelijke trofeeën uit de stal van Icon Recognition (IR): een stalen Romeinse strijder die met pijl en boog een grizzlybeer overwint, een goudgeschilderd metalen hotel met hemelsblauw zwembad en (nep)gouden Palmboompje, of een hologramachtige space shuttle waarvan de uitlaatgassen mooi oplichten als het is aangesloten op het lichtnet.

Zeer serieus

Het klinkt misschien potsierlijk, maar deze speeltjes worden in de financiële wereld uiterst serieus genomen. Michael McDonald (45), zoon van Don en baas van het New Yorkse dealtoybedrijf McDonald & Son, beweerde begin dit jaar in de Financial Times dat ‘de zonde aller zonden in deze wereld is het niet afhebben van dealtoys tijdens het diner waarbij de deal bezegeld wordt’.

Elke dealtoy wordt op maat gemaakt, vaak met een verwijzing of een subtiele knipoog naar het ‘winnende’ bedrijf of deal. De toys kunnen flink in prijs oplopen. Sokoler: ‘Gemiddeld ligt een bestelling van een bedrijf rond de 2500 dollar. Daar krijgen ze zo’n vijfentwintig dealtoys voor. Doorgaans varieert een dealtoy ergens tussen de 60 en 200 dollar. Maar je kunt zo duur gaan als je wilt, tot wel 500 dollar per stuk.’ Niet bijzonder duur, vindt Sokoler: ‘Als sommige deals miljarden dollars kosten, dan is een batch dealtoys van vijftigduizend dollar peanuts.

Badderen met je toy

De authenticiteit van de toy staat voorop. McDonald, in datzelfde FT-artikel: ‘We hadden onlangs een klus voor een floating-rate transactie (obligaties met een variabele waarde). We bedachten een dealtoy in de vorm van een eend. Floating rate, snap je? Maar een paar dagen nadat de toys waren uitgedeeld kregen we boze bankiers aan de lijn. Hun eendjes bleven niet drijven.’ McDonald vertelde de bankiers dat het ‘niet de bedoeling is er ook daadwerkelijk mee in bad te gaan.’

Om ontevreden klanten te voorkomen, heeft Icon Recognition een eigen onderzoeks- en ontwerpafdeling opgezet. ‘Je moet wel’, stelt Sokoler. ‘Als de klant knetterhard heeft gewerkt voor een deal, dan moet de dealtoy zeker iets te betekenen hebben.’ Vol trots beschrijft hij het ontwerp dat zijn bedrijf anderhalf jaar geleden maakte voor Merrill Lynch en JP Morgan, die een deal van 26 miljard wilden eren: ‘Dat was een vijfzijdige zwartkristallen basis met tien koperplaten en een grote helderkristallen bol, soepel draaiend om een koperen as.’

Icon Recognition heeft bij een flink aantal historische deals dealtoys geleverd. Sokoler: ‘Denk aan Procter & Gamble, dat in 2005 voor 57 miljard dollar Gillette overnam.’ P&G bestelde er 125 a 200 dollar per toy. ‘Hey’, roept Sokoler enthousiast. ‘We hebben ook een historische deal voor Nederland gedaan. Hoe heet het ook alweer? ABee-N-Émro? Yeah, that’s it! We hebben zo’n 125 dealtoys van tweehonderd dollar per stuk geleverd aan Merrill Lynch, dat het bankentrio Santander-Fortis-RBS succesvol samenbracht. Zodat ABN-Amro gesplitst kon worden.’

Crisis levert toch minder deals?

Laatste poging: heeft de economische crisis dan geen enkel effect op een bedrijf in dealtoys? Schoorvoetend geeft Sokoler toe: ‘In 2006 en 2007 zijn we elk jaar met zeventig procent gegroeid. Het afgelopen jaar hadden we een groei van twintig procent.’ Maar daar hebben ze dit jaar knetterhard voor moeten werken: ‘Het is moeilijker om deals te lokaliseren. Vroeger kwamen de banken en advocatenkantoren naar ons toe, nu moeten wij naar hen toe. Elke dag op CNN Money of The Wall Street Journal naar deals zoeken en dan bij die bedrijven polsen of ze geïnteresseerd zijn in een dealtoy.’

Uit onderzoek van het financiële onderzoeksbedrijf Thomson Reuters blijkt dat de grote deals het afgelopen jaar sterk zijn afgenomen. Het wereldwijde aantal fusies en overnames daalde van 17.938 in de eerste drie kwartalen in 2007 naar 11.400 in dezelfde periode in 2008. Het aantal ‘megadeals’, waarbij tussen de 500 miljoen en één miljard dollar wordt verhandeld, zakte eveneens in: van 246 in 2007 naar 141 in 2008.

Daarnaast zijn een flink aantal grote afnemers omgevallen of overgenomen. Denk aan Lehman Brothers, Citigroup of Merrill Lynch. Andere bedrijven hebben verregaande hervormingen moeten doorvoeren. Zoals Goldman Sachs, dat wegens  bezuinigingen, alleen nog dealtoys bestelt voor cliënten. Sokoler: ‘Vorige week stond er een groepje van zeven werknemers van Goldman Sachs voor mijn bureau. Ze wilden graag een dealtoy bestellen, maar vertelden licht beschaamd dat ze die zelf moesten betalen.’

Dat dealtoys als statussymbool in crisistijden een vreemde vlucht kunnen nemen, bewijst eBay, waar dealtoys van omgevallen investeringsbanken als collectors items worden aangeboden. Begin december werd er een piramidevormig exemplaar van Lehman Brothers verkocht. De beschrijving was uitnodigend: ‘Exclusieve Lehman Brothers dealtoy, maar 35 van gemaakt! Een doorzichtig aandenken om een deal van anderhalf miljard dollar te eren. Alleen in bezit van het dealteam, de cliënt en… van jou!’ Het winnende bod was 180,01 dollar. Wie weet wat het ding over tien jaar waard is.

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 15 december 2008 ) in pdf (p.16-17)

PALIN FOR PRESIDENT 2012

Door Lars Anderson

‘Ik sluit een presidentiële run in 2012 zeker niet uit’, aldus Sarah Palin tegen CNN. ‘Maar dat is mijn hele filosofie: nooit open deuren sluiten!’ Na het Republikeinse verlies van de verkiezingen speculeert Amerika over de toekomst van Palin: blijft ze gouverneur van Alaska, aast ze op een stoeltje in de senaat in Washington of stapt zij in het Republikeinse machtsvacuüm dat John McCain achterlaat?

Haar startpunt is weinig rooskleurig. Sinds 1972 hebben zeven verliezende oud-vicepresidentskandidaten geprobeerd om vier jaar later president te worden. Van hen lukte alleen Walter Mondale het in 1984 om tot de eindronde door te dringen, waarin hij verloor van Reagan. Palin heeft ook haar imago tegen. Ze heeft naam gemaakt als een ietwat hysterisch klinkende splijtzwam die Barack Obama linkte aan terroristen, maar ook als een onwetende hockeymoeder die niet twee tijdschriften kon opnoemen die ze thuis las.

Machiavellistisch

Om haar imagoprobleem te tackelen is ze bezig met een mediablitz. Want voor velen is ze door de brij roddels nog altijd een raadsel. Daarom gaat ze gretig in op aanbiedingen van nieuwszenders als CNN en FoxNews om haar versie van het verhaal te vertellen.

‘Terugkijkend’, vertelt ze CNN’s Wolf Blitzer, ‘zou ik meer tijd met de media willen hebben.’ Blitzer lacht: ‘Dat hebben we geprobeerd!’ Palin: ‘Dan had ik sneller de leugens kunnen ontkrachten die ook de mainstream media publiceerden.’

‘Precies wat ze moet doen’, aldus Matt Lewis van de toonaangevende conservatieve website townhall.com. ‘Dit is het moment om alle geruchten recht te zetten.’ Lewis is ervan overtuigd dat de beschuldigingen aan Palins adres vals zijn: ‘Ik vermoed dat het pre-emptieve aanvallen zijn van Republikeinse vijanden die zelf de macht willen. Machiavellistische tactieken om haar plotselinge opkomst de kop in te drukken.’

Maar Palins opkomst is minder impulsief dan wordt verondersteld. Al vroeg in 2007 begonnen Republikeinse krachten haar te pushen als mogelijke vp-kandidaat. Vooral de conservatieve site palinforvp.blogspot.com genereerde aandacht voor haar. Palin keek echter niet passief toe: in de zomer van 2007 huurde ze een pr-bureau in om meer naamsbekendheid te krijgen in Washington. Al snel kreeg het rechtse blad The Standard Weekly haar in de gaten. Politiek redacteur William Kristol, tevens analist voor FoxNews, liet geen moment ongebruikt om Palin te bestempelen als de ideale vp-kandidaat voor de Republikeinen. McCain, die lang twijfelde tussen Joe Lieberman en Tim Pawlenty, gokte uiteindelijk op Palin. Volgens insiders stond het verlies van McCain alléén met haar op het ticket niet bij voorbaat vast.

Bij de conservatieve achterban is Palin nog altijd mateloos populair: 86 procent denkt positief over haar. Matt Lewis ziet daarom net als Kristol voldoende potentie: ‘Palin is de meest getalenteerde politicus van onze generatie en de nummer één van de Republikeinse partij. Ze is ambitieus, intelligent en charismatisch. Het ontbreekt haar alleen aan kennis. Ze moet weer naar school om zich bij te spijkeren in binnenlandse issues en het buitenlandbeleid.’

Maar dan is ze er nog lang niet. Palin heeft volgens Lewis flinke concurrentie. Grote kanshebbers voor het Republikeins leiderschap zijn Massachusetts gouverneur Mitt Romney, oud-gouverneur van Arkansas Mike Huckabee en Bobby Jindal, gouverneur van Louisiana. Vooral Jindal staat sterk. Door zijn indiaans-Amerikaanse komaf en jonge leeftijd is hij een beetje de Republikeinse Obama.

Vergeten blunders

Om een kans te maken in 2012 moet Palin in beeld blijven, bijvoorbeeld door Ted Stevens op te volgen als senator van Alaska. Dan zit ze inWashington en zijn de lijntjes kort. Stevens is veroordeeld voor fraude, maar weigert zijn stoeltje op te geven. De populaire senator probeert een nieuwe termijn te winnen, om kort na zijn herverkiezing af te treden. Volgens de geruchten kan zijn plekje zo via een speciale herverkiezing in handen komen van, u raadt het al, Palin.

De blunders van Palin in 2008 zijn over vier jaar allang vergeten. Wie herinnert zich vp Jack Kemp in 1996 nog? ‘Een jaar is een mensenleven in de politiek’, aldus Lewis. ‘In 2012 zal Palins folksy style weer scherp contrasteren met Obama. Misschien dat de Amerikanen tegen die tijd opnieuw smachten naar verandering.’

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 13 november 2009 )

Schrijfster Naomi Wolf (45) doet verwoede pogingen om het Amerikaanse volk te waarschuwen voor de machthebbers in het Witte Huis. Zij beramen een ordinaire staatsgreep. ‘Als McCain en Palin gekozen worden, is dat het einde van de vrije verkiezingen.’

Door Lars Anderson

Naomi Wolf, schrijfster van bestseller De mythe van de schoonheid, boegbeeld van de derde feministische golf, activiste en grondlegger van de American Freedom Campaign, twijfelt niet: er is een staatsgreep gaande in het land dat zich voordoet als de ideale democratie.

Twee verontrustende boeken heeft ze geschreven: Het einde van Amerika: brief aan een jonge patriot, dat onlangs in Nederland verscheen en het nog onvertaalde vervolgboek Give me Liberty; a Handbook for American Revolutionaries. Daarin beschrijft ze de ontwikkelingen die de open Amerikaanse samenleving langzaam veranderen in een gesloten autoritair systeem. En die nu, in de aanloop naar de presidentsverkiezingen, een climax bereiken.

Bevlogen vertelt ze telefonisch vanuit New York hoe donkere wolken zich boven haar land samenpakken: ‘Als John McCain en Sarah Palin in november gekozen worden, is dat het einde van de vrije, democratische verkiezingen in Amerika. McCain doet er niet toe. Hij heeft volgens dermatologen een hardnekkige vorm van huidkanker en nog maar twee tot vier jaar te leven. Als hij sterft, is Palin de nieuwe, maar o zo plooibare president. Met haar aan het hoofd zal de Amerikaanse politiestaat sterker worden.’

Palin is volgens Wolf de ‘FrankenBarbie’ van de Republikeinse strateeg Karl Rove en vicepresident Dick Cheney. Zij zijn de leiders van een bende die de macht in Amerika wil overnemen. Ze leken even uit beeld door hun innige band met de impopulaire president George W. Bush. Tot Time Magazine meldde dat Rove zich bij het McCain-team had gevoegd en Politico erachter kwam dat hij een grote rol speelde in de keuze voor Palin. Wolf: ‘Er zwermen tientallen Rove-adepten om Palin heen die elke beweging regisseren. Ze verdedigt constant het Rove/Cheney-beleid, ze rakelt de oude leugens over 9/11 en Irak op, en ze drijft de spot met Barack Obama omdat hij het martelprogramma wil stoppen. Dit is niet McCains beleid, dit zijn de ideeën van Rove en Cheney.’

Wolf is bang: ‘Alles wat ik heb voorspeld, komt uit. Al acht maanden roep ik: ‘Let op, dichter bij de verkiezingen gaan we meer instabiliteit en grotere crisissen zien.’ Oh boy, zie de economische crisis. Soms hoop je dat je geen gelijk krijgt.’

Karl Rove | EPA/AUDE GUERRUCC

Fascistische elite
Economische crisis, instabiliteit; maar wat heeft dat met een staatsgreep te maken? Wolf: ‘Een grote crisis is cruciaal om een open democratie te veranderen in een angstige, gesloten samenleving. Het is stap één van in totaal tien stappen die een would-be dictator moet ondernemen om meer macht te krijgen: creëer een interne of externe dreiging.’

De tien stappen (zie onder) die Wolf in haar boek Het einde van Amerika aankaart, zijn een blauwdruk voor elke fascistische elite die een autoritair systeem wil ontwikkelen. ‘Alle despoten van de twintigste eeuw creëerden of gebruikten economische instabiliteit om over te gaan tot nationalisering van grote delen van de economie’, aldus Wolf.

En plots was daar, zes weken voor de verkiezingen, het bail out plan van de Amerikaanse minister van Financiën Henry Paulson. Wolf: ‘Sorry, maar hij vroeg een blanco cheque van 700 miljard dollar? Zijn ze gek geworden! Met dat geld, onder die voorwaarden, kun je de markt gijzelen. Sterker, zo veel geld in combinatie met een militair apparaat is een vrijbrief voor een legitieme coup.’

De manier waarop de Bush-administratie het bail out (later rescue) plan erdoor probeerde te drukken, lijkt volgens Wolf sterk op de reactie na de terroristische aanslagen in september 2001. Hype de crisis, zaai angst en druk er een wet door die onder normale omstandigheden nooit zou worden goedgekeurd. Wolf: ‘Toen werd de controversiële US Patriot Act aangenomen. De meeste Congresleden hadden amper tijd er over te debatteren, velen hadden het niet eens gelezen.’ Dat hadden ze achteraf liever wel gedaan: de Patriot Act geeft de overheid het recht om telefoons af te luisteren, e-mailberichten door te spitten en vertrouwelijke dossiers van advocaten, psychiaters of doktoren op te eisen. Wolf: ‘De Congresleden werden in 2001 met de rug tegen de muur gezet. Tegenstemmen was onpatriottisch en gold als landverraad.’

Bailout
Dezelfde tactiek werd bij de bail out gebruikt. Wolf: ‘Congreslid Brad Sherman bekende op 2 oktober dat hem en andere Congresleden in privégesprekken is verteld dat als zij tegen de bail out zouden stemmen, de regering de noodtoestand (martial law) zou uitroepen. Vind je het gek dat de congresleden zo passief zijn? Ze zijn bang! En dat zouden ze moeten zijn, want volgens Mark Crispin Miller, een hoogleraar aan de Universiteit van New York, worden ze systematisch afgeluisterd.’

Economische crisis, instabiliteit, Congresleden onder druk en een cheque van 700 miljard. Maar nogmaals, waar is de staatsgreep? Wolf: ‘Sarah Palin roept voortdurend: ‘We zijn in crisismodus, we zijn in crisismodus.’ Bush roept: ‘We zijn in crisismodus.’ En let op, de Defense Authorization Act van 2007 geeft de president de macht om op eigen houtje de noodtoestand uit te roepen. Is het dan toeval dat de 1e brigade van de derde infanterie is teruggehaald uit Irak en sinds 1 oktober wordt ingezet op Amerikaans grondgebied? Het staat gewoon op de site van The Army Times! Voor het eerst sinds 1807 bewaken drie- tot vierduizend soldaten onze straten, onder het mom van crowd control. In theorie kunnen we morgen wakker worden en militairen op wacht zien staan voor overheidsgebouwen, waar ze stemregistratiegroepen of Congresleden intimideren.’

Cheney en Bush | EPA/TIM SLOAN

Vijandelijke strijder
Maar er zijn toch wetten die dat voorkomen? Wolf: ‘Dat is nog wat me het meest beangstigt. Door de War on Terror is Bush er in geslaagd om juridisch vast te leggen dat de hele wereld een slagveld is, inclusief Amerika. En als er militaire troepen op Amerikaans grondgebied rondlopen en Amerika is een slagveld, waarom zouden de militaire wetten dan niet de burgerwetten vervangen? En wat weerhoudt het leger ervan onschuldige Amerikanen op te pakken?’ Sinds de Military Commissions Act uit 2006 kan de president zoiets zelf bepalen. Als Bush zegt dat jij een ‘vijandelijke strijder’ bent, kan hij je zonder proces laten oppakken en het land uitvliegen naar een geheime gevangenis, waar hij je volgens de wet drie jaar lang mag martelen. Amerika is vervallen tot schurkenstaat.’

Meldingen over onderdrukking of mishandeling door autoriteiten komen steeds vaker binnen. Wolf: ‘Ik hoef niet meer te zoeken. De berichten komen naar mij toe. Journalisten worden gearresteerd en er vinden massa-arrestaties plaats tijdens vreedzame demonstraties. Zoals bij de Republikeinse conventie: mensen werden mishandeld, opnameapparatuur ontvreemd. Later dook alsnog een filmpje op van de mishandelingen. De filmer kon de tape nog net begraven voor hij werd opgepakt.’

Wolf heeft geen idee waarom dit soort verhalen nooit de belangrijke media bereiken. ‘Kijk, dat media als Fox News dat niet melden, begrijp ik wel. Die zijn op de hand van het Witte Huis. Maar kranten als The New York Times of The Washington Post? Het verbijstert me telkens weer. Ik kan het niet anders verklaren dan dat de signalen zó overduidelijk zijn, dat het eenvoudiger is dit soort gebeurtenissen te negeren of te rationaliseren. Er zit een kinderlijke redenering achter: dit gebeurt toch niet echt?’

Verkiezingssabotage
Wolf doet alles wat ze kan om straks verkiezingssabotage tegen te gaan. ‘Het grote probleem is om de stemmen geteld te krijgen. Er komt steeds meer bewijs dat de verkiezingen van 2000 gestolen zijn, evenals de cruciale staat Ohio in 2004. Zelfs John Kerry gelooft nu dat de Republikeinen hem zijn presidentschap hebben ontnomen. Ik heb een oproep gedaan voor burgercontroles: één miljoen mensen probeer ik bij elkaar te krijgen die gaan kijken of alles bij de stemkantoren eerlijk verloopt.’

‘Hey, ik heb nog een idee! Waarom nodigen we geen troepen van de Verenigde Naties uit om de vrede te bewaren in deze instabiele tijd. Kunnen ze meteen als waarnemers worden ingezet voor de verkiezingen. Zodra we uitgepraat zijn, ga ik meteen een opiniestuk schrijven!’

Maar of zélfs dat genoeg is om de roversbende van Rove en Cheney van de macht af te krijgen, weet Wolf niet. Wel weet ze dat dit Amerika’s laatste kans is om een open democratie te blijven. Daarna zal het volgens haar nooit meer hetzelfde zijn.

þ

Tien stappen naar fascisme
1 Creëer een angstwekkende interne of externe dreiging.
2 Creëer geheime gevangenissen waar marteling plaatsvindt.
3 Zet paramilitaire troepen in die geen verantwoording hoeven af te leggen aan de bevolking.
4 Zet een systeem van toezicht op, op de eigen bevolking.
5 Intimideer burgergroeperingen.
6 Ga over tot willekeurige arrestatie, detentie en vrijlating.
7 Val belangrijke personen aan.
8 Controleer de vrijheid van de pers.
9 Behandel alle politieke dissidenten als verraders.
10 Schort de werking van de rechtsstaat op.

|

© Lars Anderson / Dagblad De Pers ( 16 oktober 2008 )

Ryszard Kapuściński bracht me naar Oezbekistan. Een lange reis voor een verhaal dat ik niet geloofde. Hij schreef over het wegkwijnende dorpje Mojnak. Zo bitter, zo schrijnend: dat moest ik met eigen ogen zien. Daarom sta ik nu in het hete, stoffige Tasjkent te wachten op een bus die me zal brengen naar het verloren dorpje dat Kapuściński in zijn verhaal beschrijft.

Door Lars Anderson

Toegegeven, twijfelen aan Ryszard Kapuściński is bijna heiligschennis. Hij was een doorgewinterde journalist, in zijn vaderland Polen niet voor niets tot ‘journalist van de eeuw’ verkozen. Op zijn drieëntwintigste debuteerde hij met een serie verhalen over het Poolse plattelandsleven: Busz po polsku (1962), in het Engels verschenen als The Polish Bush. De bundel werd een bestseller, maar Kapuściński wilde andere culturen zien, het liefst iets ‘exotisch’ zoals Tsjechoslowakije. Verder durfde de straatarme Kapuściński niet te denken. Totdat de Poolse krant Sztandar Mlodych hem, als eerste en enige buitenlandcorrespondent, naar India stuurde. Via Pakistan, Afghanistan en het Verre Oosten kwam Kapuściński in Afrika terecht waar hij in 1964 overstapte naar de Poolse persdienst PAP. Daar ontwikkelde hij zijn dubbele-notitieboek-techniek: eentje voor de dagelijkse rapportage naar de krant, eentje voor persoonlijke ervaringen waarvan hij dacht dat ze lastig te delen waren met het publiek. Bijna dertig jaar werkte hij voor de PAP in Afrika. Daarna ging hij schrijven voor The New Yorker, The New York Times Magazine en het Britse tijdschrift Granta. Hij schreef naar eigen zeggen voor ‘alle mensen jong genoeg om nog nieuwsgierig te zijn naar de wereld’. Jarenlang werd Kapuściński getipt als mogelijke winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur. Hoewel hij die nooit zou krijgen, was hij onvoorstelbaar succesvol. Zijn boeken zijn vertaald in dertig talen. Hij ontving literaire prijzen in diverse landen. Tot zijn bekendste werken behoren Another Day of Life, The Emperor en Imperium, een reisboek waarin hij de ondergang van de Sovjet-Unie door de ogen van de gewone man beschrijft.

Het verhaal over Mojnak is één van die onnavolgbare vertellingen waarin Kapuściński grossiert. Voor hem kon een gebeurtenis pas écht worden beschreven als je er als schrijver onderdeel van werd. In zijn reportages gaat hij verder dan zijn zintuiglijke registraties: de persoonlijke ervaring geeft samenhang aan het verhaal. Hij was een pionier van het genre. In zijn gedetailleerde, nu eens poëtische, dan weer bombastische beschrijvingen kreeg de emotie een prominente plaats. Zijn vernieuwende schrijftechniek kwam hem op veel kritiek te staan: hij zou zichzelf onnodig op de voorgrond plaatsen. Een schrijver die jammert over hitte, honger of pijn was voor velen onverteerbaar.

Kapuściński erkende de ikzucht die in zijn methodiek schuilde, maar hij was ervan overtuigd dat de waarheid van zijn beschrijvingen afhing van zijn eigen beleving. Die visie kwam voort uit de journalistieke onvrede die hij voelde gedurende zijn jaren als correspondent in de Derde Wereld. De taalkundige armoede van het traditionele persbericht botste volgens hem met de rijke, gevarieerde en vaak onbeschrijflijke realiteit van vreemde culturen. Kapuściński zocht naar manieren om het onbeschrijflijke toch te beschrijven. Hij liet zich inspireren door de New Journalism (vertegenwoordigd door onder anderen Truman Capote en Norman Mailer) waarin de persoonlijke mening van de auteur een plaats kreeg, en transformeerde die tot alweer een nieuw genre, namelijk New Literature. Hij noemde het ook ‘literature by foot’ of ‘literary reportage’. Kapuściński was ervan overtuigd dat de grenzen tussen feit en fictie in de journalistiek zouden vervagen en dat ‘zijn’ New Literature de toekomst had. In 2003 ontving hij de eerste editie van de Lettre Ulysses Award for the Art of Reportage, uitgereikt door het literaire kwartaalblad Lettre International. Een dubbele mijlpaal, want de prijs betekende ook erkenning voor het genre.

In zijn reportages belicht Kapuściński alledaagse menselijke besognes om ze vervolgens te vergroten tot dramatische proporties. In Another Day of Life ontmoet hij in Ethiopië een man die in zuidelijke richting loopt: ‘Dat is echt het voornaamste wat er over hem te vertellen valt: dat hij van noord naar zuid liep.’ In Imperium wordt hij ontmaskerd door een Siberisch meisje omdat hij niet weet ‘hoe echte kou voelt’. Ervaren vertelt ze hoe strenge vorst een ‘helder schijnende mist’ veroorzaakt waarin je lange, onbeweeglijke ‘gangen’ trekt als je er doorheen loopt. ’s Ochtends kan ze uit de hoogte en het aantal van de aangetroffen gangen opmaken of haar klasgenoten al naar school zijn: ‘Zijn er geen gangen, dan vriest het zo hard dat er geen lessen zijn.´ Soms neigen zijn beschrijvingen naar overdrijving. Bij elk hachelijk avontuur is hij ‘doordrenkt van het zweet’. In de Serengeti verblindt een Egyptische cobra hem met ‘wolken van puin’ dankzij haar ‘verschrikkelijke, monstrueuze, kosmische krachten’. In Vorkoetka dook hij een sneeuwwoestijn in, niet beseffend dat hij ‘de dood tegemoetging’. Zelfs bij een alledaagse douche in Jakoetsk stort er bij Kapuściński ‘onder geraas kokend water naar beneden’.

Imperium schetst een ontluisterend mensbeeld. Eén van de reportages in het boek gaat over het Aralmeer, of beter: wat ooit het Aralmeer was. In de jaren zestig gold het nog als een van de vier grote binnenzeeën van Centraal-Azië; een reusachtig zoetwatermeer, verdwaald in ‘woestijnen, velden van bruine verweerde steen, zonnehitte uit de hemel en zandstormen’. Het werd gevoed door de twee levensaderen van Centraal-Azië: de Syr Darja en Amoe Darja. Hun vruchtbare oevers waren begroeid met ‘welige boomgaarden, noten-, appel- en vijgenbomen, palmen en granaten’. Hier en daar werd zelfs wat katoen geteeld. Dat alles bij een wankel natuurlijk evenwicht waarin elk druppeltje water gekoesterd, gebruikt, uitgeknepen en hergebruikt moest worden. Het wankele evenwicht kantelde toen de opeenvolgende Sovjetleiders Chroesjtsjov en Breznjev besloten dat de katoenoogst verveelvoudigd moest worden. Honderden bulldozers rukten uit om duizenden kilometers irrigatiekanaal te graven. Katoen heeft immers veel water nodig. Zo verdween het kostbare water uit de rivier die het Aralmeer moest voeden doelloos in de pas gegraven geulen en voor een groot deel ook in het slurpende woestijnzand.

Vanuit het kleine taxibusje zijn nog geen katoenvelden te zien. Zelfs niet als we buiten Tasjkent de Syr Darja oversteken. Heeft Kapuściński het er echt te dik bovenop gelegd? Halverwege de rit zie ik de eerste katoenvelden voorbij schuiven. Er wordt zelfs al voorzichtig geplukt: de oogsttijd nadert. Meer naar het noorden, nabij de oude stad Buchara en meetrekkend met het water van de Amoe Darja, beginnen de katoenvelden elkaar af te wisselen. Het aantal tussenliggende weilanden en boomgaarden wordt op één hand telbaar. Maar ook die verdwijnen tussen Buchara en het noordelijker gelegen stadje Nukus. Vanaf hier is het alleen nog katoen, katoen, katoen. Maar geleidelijk verandert er iets in het monotone beeld: de bladeren van de groene katoenplant worden valer, haar stelen korter en haar witte plukken katoen doffer. Een onheilspellend teken van een groeiend gebrek aan water.

Het ergste moet nog komen, fluistert Kapuściński in mijn hoofd. Zijn bitterste beschrijving van het slinkende Aralmeer gaat over die kleine nederzetting in het noorden. Na de overstap in Nukus vind ik een plekje achterin de oude, uitpuilende bus. Gezeten op een stapel watermeloenen hap ik zes uur achtereen stof voordat ik in het afgelegen Mojnak aankom. Mijn buurman, een lokale Karakalpak, probeert een praatje met me te maken, maar ik versta hem niet. De paar woorden Russisch die ik ken, begrijpt hij niet. In plaats van een gesprek biedt hij me twee kleine tomaten en een stuk droog brood aan. Starend uit het raam vraag ik me af hoe Kapuściński het veertig jaar volhield om van de ene surreële gebeurtenis naar de andere hachelijke situatie te reizen. Kapuściński was als correspondent in zijn eentje verantwoordelijk voor heel Afrika: vijftig landen in een reusachtig continent dat op ruwe wijze dekoloniseerde. Overal heerste chaos. En waar de chaos het grootst was, daar was Kapuściński. Hij was getuige van zevenentwintig revoluties en staatsgrepen. Om het werkelijke verhaal te achterhalen wurmde hij zich met gevaar voor eigen leven elk rampgebied binnen teneinde met eigen ogen te zien wat er speelde.

Berucht is een anekdote uit De voetbaloorlog (1991), in het Pools gepubliceerd in 1978. Daarin beschrijft hij een weg in Nigeria waar volgens de legende ‘geen blanke man ooit levend van was teruggekeerd’. Een gerucht dat hij zelf moest en zou ervaren. Bij de eerste wegversperring werd hij in elkaar geslagen, maar nadat hij tolgeld betaalde mocht hij doorrijden. Bij de tweede blokkade kreeg hij weer klappen, werd overgoten met benzine en dreigde in lichterlaaie gezet te worden. Na afgifte van de rest van zijn geld kreeg hij wederom groen licht. Tegen de tijd dat hij aankwam bij de derde versperring was hij platzak en licht ontvlambaar. Hij redde het vege lijf en stuurde een huiveringwekkend relaas naar Polen. Zijn telex werd beantwoord met een fax van zijn baas met daarin het bevel om ‘te stoppen met deze waanzin die zal eindigen in tragedie’.

Maar wat tragedie was, wist Kapuściński sinds zijn jeugd, zoals hij prachtig beschrijft in het essay When there is talk of 1945 (in Granta 88, 2004). De jonge Ryszard maakte zowel de inval van de nazi’s als de bezetting van zijn geboortedorp Pinsk door het Rode Leger mee. Lange tijd geloofde hij dat oorlog bij het dagelijks leven hoorde. De stilte die volgde als de bombardementen stopten, was voor Kapuściński onbegrijpelijk. ‘Ouderen kunnen zeggen dat de hel voorbij is en dat eindelijk de vrede terugkeert,’ schreef hij. Maar hij kon zich niet herinneren wat vrede was. Toen oorlog en bezetting voorbij waren, was ‘de hel het enige dat ik kende’.

Misschien dreef zijn oorlogsverleden Kapuściński naar onrustige gebieden en voormalige koloniën en voelde hij een zielsverwantschap met hen die nog steeds die wereldlijke hel beleefden. Zoals de arme Karakalpakken in dat kleine dorpje in Noord-Oezbekistan: ‘Een trieste nederzetting, Mojnak. Ze ligt op de plek waar de mooie, levengevende Amoe Darja vroeger in het Aralmeer uitmondde, een ongewone zee omringd door woestijnen. Vandaag is zowel de rivier als de zee verdwenen. Het groen in de nederzetting is verdord, de honden zijn dood. De helft van de mensen is vertrokken, zij die zijn gebleven kunnen nergens heen. Ze werken niet, want het zijn vissers en er is geen vis. Van de honderdachtenzeventig soorten vis en frutti di mare zijn er nog maar achtendertig over. Het is trouwens ver naar het water, hoe moet je daar door de woestijn komen?’

Het dichtstbijzijnde water ligt ruim honderd kilometer van het eens zo vlijtige vissersdorpje verwijderd. Ertussen liggen de roestende wrakken van wat ooit vissersboten waren. Aan de rand van de klip waarop ooit de golven kapot sloegen, staat een oorlogsmonument van grijs beton. Zittend tuur ik in de verte, over de eindeloze zandvlakte. Ik stel me het dorpsleven van veertig jaar geleden voor. De diepblauwe binnenzee die leven bracht in de woestijn, het ruisen van de golven, het gezang van de vogels, de wind in mijn gezicht. Die wind is er nog steeds, maar hij ruikt lijmachtig en getuigt van de bacteriologische ramp die honderd kilometer verderop plaatsvindt. De vogels zijn gevlogen, het water is verdampt. Wat rest is zout dat op je lippen neerslaat. ‘Inderdaad, een glimlach hier lijkt onoprecht, een lach zou hier klinken als het gekras van een verroeste spijker over glas,’ schreef Kapuściński. Geloof me, hij had gelijk.

+ 4 maart 1932 – 23 januari 2007

| |

© Lars Anderson (text + photographs) || De Groene Amsterdammer, 04 januari 2008

Vanavond is het eerste Amerikaanse verkiezingsdebat: Obama vs. McCain. Maar de heren zijn er nog niet klaar voor. Er liggen nogal wat aandachtspuntjes.

Door Lars Anderson

Presidentskandidaten Barack Obama en John McCain hopen vanavond op een memorabel moment tijdens hun eerste verkiezingsdebat. De twee kemphanen staan voor het eerst tegenover elkaar in een serie van drie presidentiele debatten. Het onderwerp van dit negentig minuten durende debat: buitenlandbeleid en nationale veiligheid.

Memorabele momenten in Amerikaanse verkiezingsdebatten zijn er genoeg. Denk aan de zwetende, witweggetrokken Richard Nixon die het in 1960 aflegde tegen de gebruinde playboy John F. Kennedy; de vermoeide blik van George Bush senior op zijn horloge in 1992, ‘zo lang nog?!’; of het via de microfoon hoorbare gehijg van Al Gore in 2000, die ademloos luisteren een nieuwe dimensie gaf.

Het moge duidelijk zijn: dit zijn niet de momenten waar de ‘hopefuls’ naar uitkijken. De campagneteams zetten daarom alles op alles om hun kandidaat te behoeden voor kleine flatertjes die desastreus kunnen nawerken. Voor vijfenzeventig miljoen mensen mag er niets misgaan. Daarom heeft Obama zich begin deze week teruggetrokken in Tampa (Florida) voor een ‘debattraining’ met een paar gehaaide advocaten uit Washington. Ook McCain is aan het sparren, maar waar of met wie wil zijn team niet bekend maken.

Er ligt voor de beide heren nogal wat oefenmateriaal klaar. Obama, bijvoorbeeld, heeft nul ervaring met nationale debatten tegenover een Republikeinse tegenstander die gehakt van hem wil maken. Toegegeven, dat kan hij alleen oefenen door er vandaag te staan. Wel trainbaar is zijn afstandelijke en soms opzichtig intellectuele houding. Te vaak komt hij met langdradige monologen waar het publiek een kernachtig antwoord wenst. In een debat met Hillary Clinton tijdens de Democratische voorverkiezingen werd hem gevraagd hoe hij zou reageren op een terroristische aanval. Haperend antwoordde hij: ‘Well, het eerste dat we moeten doen is een noodplan opzetten.’ Ter vergelijking; Hillary Clinton antwoordde met: ‘Ik ga ze vernietigen’.

Deze retoriek hoeft McCain niet meer te leren. Hij houdt van de directe aanval en heeft daar venijnige trucjes voor. Kritiek levert hij met een glimlach en de waarheid rekt hij meestal een beetje op. Zo probeert hij zijn opponent uit de tent te lokken. Hij gebruikt korte zinnen en levendig taalgebruik. En mocht er ergens in de discussie een vage relatie zijn naar Osama bin Laden, dan grijpt hij zijn kans. ‘We zullen alles doen om hem op te sporen, te vangen en voor het gerecht te slepen. En ik zal hem volgen tot aan de poorten van de hel.’ Klinkt positief, maar McCain heeft ook puntjes die aandacht verdienen. Zoals zijn verbale tik om voor elke zin my friends te zetten, zijn houterige motoriek en de neiging om achter elke hardliner een plastic glimlach te produceren. Alsof iemand van bovenaf zijn wangen omhoog trekt.

Los van het huiswerk heeft McCain vanavond een streepje voor op Obama: hij heeft veel meer ervaring met buitenlandpolitiek en nationale veiligheid. Voor Amerikanen zijn dit twee onderwerpen waar kracht boven inhoud gaat. Het is aan Obama om te bewijzen dat hij op dat terrein zekerheid uitstraalt om het vertrouwen van het Amerikaanse volk te winnen. En mocht hij in het nauw gedreven worden: de nuance is geen optie. Dan maar domme dingen zeggen die krachtig klinken. Zoals George W. Bush in 2000 deed op de vraag wat hem onderscheidt van zijn rivaal Al Gore. ‘Het verschil is dat ik het voor mekaar krijg. Dat is waar deze verkiezingen over gaan! Het gaat niet over de filosofie die je aanhangt of welke standpunten je inneemt. Maar of je dingen voor mekaar krijgt.’ En hij redde het toch ook?

© Lars Anderson ( 01 oktober 2008 )